Botohen studimet bibliografike për arbëneshët e Zarës në dy gjuhë

ULQIN — Botoi Kisha Katolike Braticë e Ulqinit vëllimin bibliografik "Shqiptarët për arbëneshët e Zarës" (2016), punë e prof. dr. Aleksandar Stipçeviqit, eruditit me përmasa ndërkombëtare të lindur në 1930 dhe vdekur më 2015. Libri paraqet një regjistër të gjerë autorësh shqiptarë që kanë studiuar këtë diasporë historike.

Arbëneshët e Zarës u vendosën në vitin 1726 në Arbanasi të Zemunikut, duke ardhur nga zonat e Shestanit, Ljarës, Briskut, Pinçit dhe Muriqit të Krajës së Shkodrës. Me plot sakrifica, ata mbijetuan tre shekuj duke ruajtur identitetin kombëtar, gjuhën arkaike dhe traditat, duke bërë emër në letërsi, art, shkencë dhe sport.

Personaliteti më i shquar i tyre ishte Aleksandër Stipçeviqi, arkeolog, ilirolog, albanolog, historik, etnolog, bibliolog dhe sociolog. Ai botoi rreth 40 libra dhe më shumë se 200 punime në gjuhën kroate, italiane, shqipe, angleze, franceze, arabe dhe perse, duke përfshirë "Arti dhe religjioni i Ilirëve", "Ilirët" dhe "Tradita kulturore e arbëneshëve të Zarës".

Për kontributin e tij në zbardhjen e historisë së Ilirëve u dekorua me "Naim Frashëri i Artë" nga presidenti Rexhep Meidani (2001) dhe me "Gjergj Kastrioti – Skënderbeu" nga presidenti Bujar Nishani (2015). Thënia e tij se "historia e Ballkanit fillon me Ilirët" mbetet testament shkencor.

Revista "Buzuku" e Ulqinit, e drejtuara nga prof. dr. Simë Dobreci — përkthyesi i kësaj botimi — ka luajtur rol kyç në publikimin e materialeve për arbëneshët. Studimet më të numërta vijnë nga autorë të Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Malit të Zi, ndërsa Shqipëria mbetet më e pashuar.

Autori thekson që indiferenca e institucioneve shqiptare ndaj kësaj diasporë nuk mund të arsyetohet sot, pasi ajo është pjesë e pandarë e kujtesës kombëtare. Kushtetuta e Shqipërisë detyron shtetin të kujdeset për shqiptarët kudo që të jenë, si veprojnë shtetet e tjera botërore.

Vëllimi në dy gjuhë (kroatisht dhe shqip) shërben si bazë për hulumtime të ardhshme, me indeks bibliografik që duhet të plotësohet nga studiues të tjerë. Festivali i 44-të i Këngës Arbëreshe të gushtit të ardhshëm do të jetë vitrinë tjetër e kësaj trashëgimi të gjallë.

Burim: Koha Javore
— Redaksia ZHURMA