BE: Mali i Zi dhe Shqipëria avancojnë në integrim gjersa Kosova stagnon

Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 23 nga 33 kapitujt e negociatave me Bashkimin Evropian, ndërsa Shqipëria ka mbyllur 4 kapituj dhe ka hapur grup-kapitullin e fundit. Këto zhvillime sjellin perspektivën që brenda pak vitesh kufijtë e BE-së të shndërrohen në kufij tokësorë të Kosovës me këto dy shtete fqinje, pasi vendi po ngec në procesin integrues pas aplikimit të bërë më 15 dhjetor 2022.

Raporti i fundit i Komisionit Evropian vlerëson se Podgorica mund t'i përfundojë të gjithë kapitujt deri në fund të vitit 2026. Nga ana tjetër, synimi zyrtar i Tiranës është përmbyllja e negociatave deri në fund të vitit 2027. Në kontrast me fqinjët, Kosova mbetet ende në pritje të marrjes së statusit të vendit kandidat, pasi përballet me stagnim të reformave kyçe. Ky ngecje ka ardhur si pasojë e krizës së zgjatur institucionale, e cila përfshiu vështirësi në konstituimin e Kuvendit dhe mbajtjen e tri palë zgjedhjeve parlamentare brenda një periudhe rreth njëvjeçare.

Sipas ekspertëve të integrimeve evropiane, ekonomisë dhe sigurisë, Kosova duhet të përgatitet për pasojat e anëtarësimit të mundshëm të dy shteteve fqinje në bllokun evropian. Kjo situatë pritet të ndikojë drejtpërdrejt në qarkullimin e lirë të njerëzve dhe mallrave, të imponojë kushte të reja për bizneset kosovare, si dhe të ndryshojë dinamikën e bashkëpunimit rajonal në fushën e sigurisë. Hulumtuesja Tefta Kelmendi nga instituti evropian Jacques Delors njoftoi se ngritja e kësaj distance është shkaktuar nga kriza politike e brendshme dhe mungesa e përparimit në dialogun me Serbinë, gjë që ka dëmtuar edhe marrëdhëniet diplomatike me shtetet anëtare të BE-së. Kelmendi vlerësoi gjithashtu se anëtarësimi i fqinjëve brenda katër vitesh mund të rrisë presionin e brendshëm mbi Prishtinën për përshpejtimin e reformave në sundimin e ligjit dhe diplomaci, si dhe për heqjen e pengesave që lidhen me mosnjohjen nga pesë vendet e BE-së. Ndërkaq, Jeta Loshaj nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë vlerësoi se hendeku me fqinjët rrezikon të thellohet edhe në fushën e sigurisë, për shkak të pozitës më të pafavorshme të Kosovës në qasjen ndaj mekanizmave evropianë.

Tefta Kelmendi deklaroi: «Duke pasur parasysh përparimin e shteteve fqinje në katër vitet e fundit dhe, në krahasim me to, stagnimin e Kosovës si pasojë e krizës politike në vend dhe mungesës së avancimit në dialogun me Serbinë, e cila ka ndikuar si në procesin e integrimit evropian, ashtu edhe në marrëdhëniet diplomatike me institucionet dhe shtetet anëtare të BE-së, është krijuar një distancë e konsiderueshme që do të jetë e vështirë të kapërcehet në të ardhmen e afërt».

Ajo shtoi gjithashtu: «Një qasje e mençur strategjike do të ishte që Kosova të angazhohet sa më parë dhe intensivisht në heqjen e pengesave politike ndaj avancimit të saj në procesin e integrimit, përfshirë çështjen e mosnjohjes nga pesë shtetet anëtare të BE-së që do të mundësonte debllokimin e kandidaturës në Këshillin e Evropës».