Si e shpjegon shiriti i Möbius-it iluzionin e së vërtetës në histori e politikë?

SHKUP — Shiriti i Möbius-it, një strukturë gjeometrike që duket e thjeshtë, por që në të vërtetë sfidon perceptimin e realitetit, po përdoret si metaforë për të shpjeguar devijimet e së vërtetës në histori, filozofi dhe politikë. Ali Maskan, në një analizë për Almakos, shpjegon se si një shirit letre i rrotulluar 180 gradë para se të bashkohet, krijon një sipërfaqe të vetme — ku një laps që vizaton vijën e saj kthehet në pikën fillestare pa kaluar kurrë një kufi.

Kjo strukturë, thotë Maskan, ilustron se si njeriu shpesh percepton dy anë të një realiteti, ndërsa në të vërtetë ato janë të njëjta. Një vëzhgues që ecën mbi shirit mund të arrijë në "anën tjetër" pa e kuptuar se kurrë nuk ka lënë anën origjinale. Pyetja që lind është: a mund të shndërrohet rruga për të mbrojtur vlerat tona në armikun që dikur kemi luftuar?

Analogjia shtrihet në filozofinë e së vërtetës. Platoni, Kanti dhe Niçe kanë argumentuar se njerëzit perceptojnë vetëm një fragment të realitetit, duke e ngatërruar atë me të vërtetën absolute. Bodrijari shkon më tej, duke thënë se shoqëria moderne jeton më shumë me shpërfaqjet sesa me realitetin. Shiriti i Möbius-it bëhet kështu një simbol i iluzionit: kur mendon se ke arritur te e vërteta, zbulon se je mbi një vlerë që dikur e ke refuzuar.

Kjo paradigmë zbatohët edhe në historinë njerëzore. Maskan vëren se shoqëritë përballen vazhdimisht me të njëjtat probleme strukturore, por në forma të ndryshme. Çdo brez e sheh epokën e vet si të papërsëritshme, ndërsa krizat si të paprecedenta — por me kalimin e kohës, bëhet e qartë se ato janë variante të modeleve të vjetra. Historia, si shiriti, është ciklike: njerëzit ecën në një rrugë që i kthen në pikën fillestare pa e kuptuar.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, strategët politikë kanë përdorur këtë paradigmë për të ndërtuar sisteme që shfrytëzojnë këtë iluzion. Ironia qëndron në faktin se, ndërsa besojnë se luftojnë për vlerat e tyre, njerëzit shpesh punojnë për të forcuar strukturat që dikur i kanë kundërshtuar. Kjo ciklikë shfaqet në konfliktet e vazhdueshme, ku palët ndryshojnë role, por problemi mbetet i njëjti.

Për komunitetin shqiptar në Maqedoni, kjo paradigmë mund të jetë veçanërisht e rëndësishme. Historia e këtij komuniteti — nga lufta për të drejta deri te negociatat politike — shpesh ka pasur karakter ciklik, ku synimet e një brezi shndërrohen në sfida për brezin tjetër. Shiriti i Möbius-it na kujton se çdo lëvizje për emancipim duhet të vëzhgojë me kujdes rrugën që ecën, për të mos u gjetur në anën që dikur e ka luftuar.

Metafora e shiritit na fton të pyesim: sa nga problemet që përjetojmë sot janë variante të së kaluarës, dhe sa nga zgjidhjet që propozojmë janë vetëm iluzione të reja? Në një botë ku shpërfaqja shpesh zëvendëson thelbin, ky shirit gjeometrik mbetet një kujtesë e fuqishme se realiteti është më kompleks sesa duket.

Burim: Almakos
— Redaksia ZHURMA