Roblox-i dhe fëmijët: si e vërteta e një prindi zbuloi rreziqet e fshehura

PRISHTINË — Ilir Tahiri nga Kosova mendonte se e kishte situatën nën kontroll. Djali i tij luante Roblox dy orë çdo ditë pas shkollës, me email-in e familjes, pa qasje të pavarur. Megjithatë, pas tre vitesh, e vërteta doli në shesh: dikush i kishte kërkuar fëmijës fotografi live, emër, mbiemër, adresë dhe numër telefoni. Familja e ndaloi lojën katër muaj më parë. Rasti i Tahirit nuk është i izoluar — dhe pyetja nuk është më nëse platformat digjitale rrezikojnë fëmijët, por çfarë mund të bëjnë prindërit konkretisht për t'i mbrojtur.

"E padëmshme" në pamje të parë

Roblox-i numëron miliona përdorues aktivë çdo ditë, përfshirë mijëra fëmijë në Kosovë, Shqipëri dhe diasporë. Platforma kombinon krijim lojërash, rrjete sociale dhe avatara virtualë — një univers ku fëmijët ndërveprojnë me miq dhe me të panjohur. Sipas Kallxo.com dhe Balkanweb.com, që raportuan të njëjtën investigim, pikërisht kjo ndërveprim anonime e bën Roblox-in të rrezikshëm: në pamje të parë duket më e butë se PUBG apo Counter-Strike, por komunikimi i shpejtë dhe sipërfaqësor fsheh rreziqe të vërteta.

Jeton Brajshori, themelues i nismës "Jo çdo lojtar është shok, mbroje veten online" së bashku me institutin "Kritikos", thekson se prindërit gabojnë kur mendojnë se fëmijët janë të sigurt thjesht sepse janë në shtëpi. "Realisht mendojmë që, kur i kemi fëmijët në shtëpi, i kemi të sigurt. Por sot po dëshmohet se kjo nuk është gjithmonë e vërtetë", thotë ai për Kallxo.com. Brajshori ngriti alarmin edhe për grupin "764" në SHBA, i cili, sipas raportimeve që ai citon, promovon përmbajtje të rrezikshme përmes Roblox-it — përfshirë nxitjen e fëmijëve të dëmtojnë veten për shpërblime virtuale.

Shenjat që vëren një mësues — dhe një psikologe

Shpejtim Hyseni, arsimtar në shkollën fillore "Ismail Qemali" në Prishtinë, i tha Kallxo.com se efektet negative po shfaqen gjithnjë e më shumë në klasë: nervozizëm, arrogancë, shpërqendrim, rezultate të ulëta, egërsim dhe ekstremizëm. "Jo vetëm kjo lojë, por edhe të tjera të kësaj natyre po çojnë drejt dhunës dhe, fatkeqësisht, edhe drejt viktimave mes bashkëmoshatarëve, mësimdhënësve dhe të tjerëve", tha ai. Hyseni shtoi se, nga përvoja e tij, Roblox nuk ka asnjë element dobiprurës për procesin mësimor.

Psikologia Vlera Bokshi Ukmata, e cituar nga të dyja mediat, shpjegon se komunikimi virtual në Roblox ndryshon nga ai real në një mënyrë që prindërit nuk e vërejnë menjëherë: mungon fytyra, toni i zërit, gjuha e trupit. "Fëmijët mund ta ndiejnë veten më të sigurt online, ndërsa në jetën reale të kenë vështirësi në përballjen me emocionet dhe komunikimin e drejtpërdrejtë", thotë ajo. Sipas saj, kjo mund të çojë në ulje të aftësive sociale, rritje të ankthit social dhe preferencë për marrëdhënie virtuale në vend të atyre reale.

Kur sjellja e fëmijës ndryshon — çfarë thotë shkenca

Ndryshimi i sjelljes është shenja më e qartë që diçka nuk shkon. Zëri citon udhëzime psikologjike që përcaktojnë kur prindërit duhet të konsultohen me specialistë: fëmija që tregon sjellje agresive, impulsive, të pakontrollueshme, vështirësi përqendrimi, izolim, ose simptoma fizike si dhimbje stomaku dhe koke pa shkak mjekësor. Nëse këto shoqërohen me rënie në shkollë dhe tërheqje nga shoqëria, ndërhyrja profesionale është e nevojshme.

Për sjelljen provokuese në shtëpi, psikologia amerikane Laura Markham, e cituar nga Zëri përmes Psychology Today, këshillon kundër injorimit — një gabim i zakonshëm i prindërve shqiptarë. "Kur fëmijët shprehin pakënaqësi, zemërim ose nervozizëm, ata në të vërtetë po përpiqen të na tregojnë diçka. Nëse nuk i dëgjojmë, frustrimi i tyre vetëm rritet", thotë ajo. Zgjidhja: 15 minuta çdo ditë vetëm me fëmijën, vëmendje e plotë, komunikim qetë por me kufij të qartë.

Tre gjëra që mund të bëni këtë javë

1. Kontrolloni historinë e komunikimit, jo vetëm kohën e ekranit. Familja Tahiri e kishte djalin nën vëzhgim — dy orë lojë, email familjar, pa qasje të pavarur. Rreziku u fsheh në mesazhet brenda lojës. Hapni Roblox-in bashkë me fëmijën, shfletojeni listën e miqve dhe historinë e chat-it. Nëse ka miq që nuk i njeh personalisht, fshijini.

2. Vendosni rregullin e 15 minutave pa ekran. Sipas Markham, çdo ditë 15 minuta vëmendje e plotë e prindit — pa telefon, pa televizor — forcon marrëdhënien aq sa fëmija ndihet i dëgjuar, jo i survejuar. Kjo zvogëlon nevojën për të kërkuar miratim virtual nga të panjohur.

3. Kërkoni ndihmë kur ndryshimi zgjat më shumë se dy javë. Nëse fëmija shfaq nervozizëm, shpërqendrim, rënie shkollore ose simptoma fizike pa shpjegim, konsultimi me psikologun nuk është dramatizim — është parandalim. Zëri e përsërit: ndryshimi i qëndrueshëm në sjellje është shenja kryesore.

Kur kjo këshillë nuk mjafton

Nëse fëmija ka filluar të kërkojë të dhëna personale nga të tjerët — ose t'ua japë ato — kjo kalon nga rrezik digjital në rrezik sigurie. Rasti i Tahirit tregon se monitorimi i thjeshtë i kohës nuk mjafton; rreziku është në përmbajtjen e komunikimit. Nëse vëreni kërkesa për foto, adresë, numër telefoni, ose nxitje për sjellje të rrezikshme, ndërprerja e menjëhershme e lojës dhe raportimi në platformë është hapi i parë — por jo i fundit. Konsultimi me autoritetet lokale të sigurisë fëmijërore, nëse jeni në Kosovë, Shqipëri ose diasporë, është i nevojshëm kur ka elementë predacioni.

Burimet:

• Kallxo.com — investigimi mbi rreziqet e Roblox-it në Kosovë, përfshirë rastin e Ilir Tahirit dhe intervistat me Jeton Brajshorin, Shpejtim Hysenin dhe Vlera Bokshi Ukmatën
• Balkanweb.com — raportim i njëjtë mbi efektet psikologjike dhe sociale të Roblox-it tek fëmijët
• Zëri — udhëzime për kur të konsultoheni me psikologun për fëmijën
• Zëri — këshillat e psikologes Laura Markham për sjelljen provokuese të fëmijëve, përmes Psychology Today

— Redaksia ZHURMA