Çfarë shkakton rritjen e inflacionit në Kosovë?

PRISHTINË — Kostoja më e lartë e jetesës, ngadalësimi i rritjes ekonomike dhe thellimi i deficitit tregtar vendosin tonin e Raportit Vjetor 2025 të Bankës Qendrore të Kosovës, sipas të cilit ekonomia e Kosovës shënoi rritje reale prej 3.6 për qind dhe inflacion mesatar prej 3.9 për qind, nga 1.6 për qind sa ishte regjistruar në vitin 2024. Rritja e inflacionit reflekton kryesisht presionet nga çmimet e ushqimit dhe energjisë elektrike, me ushqimet dhe pijet joalkoolike që u shtrenjtuan mesatarisht me 7.6 për qind. Brenda kësaj kategorie, çmimet e frutave u rritën me 11.5 për qind, çmimet e mishit me 11.0 për qind, ndërsa çmimet e kafesë shënuan rritje prej 15.2 për qind. Edhe çmimet e energjisë elektrike shënuan rritje prej 11.5 për qind, nga rritja e tarifave për konsumatorët në tregun e rregulluar. Për vitin 2026, BQK parashikon që inflacioni të arrijë një mesatare vjetore prej rreth 6.7 për qind, para se të ngadalësohet gradualisht në 4.5 për qind në vitin 2027.

Ekonomia vazhdoi të rritet, por me ritëm më të moderuar. Bruto Produkti Vendor real u rrit me 3.6 për qind, mbështetur kryesisht nga konsumi dhe investimet, ndërsa eksportet neto kontribuuanuan negativisht me minus 3.1 pikë përqindje për shkak të rritjes së lartë të importeve. BQK parashikon rritje prej 3.5 për qind për vitin 2026. Deficiti tregtar i mallrave u thellua me 12.5 për qind, duke arritur në 6.1 miliardë euro. Eksportet e mallrave arritën në 942.1 milionë euro, duke shënuar rënie të lehtë prej 0.2 për qind, ndërsa importet e mallrave arritën në 7.0 miliardë euro, me rritje vjetore prej 10.6 për qind. Struktura e importeve mbeti e dominuar nga produktet minerale, mjetet e transportit, makineritë dhe artikujt ushqimorë, ku mallrat e ndërmjetme përbënin 43.8 për qind, mallrat konsumuese 34.6 për qind, dhe mallrat kapitale 11.2 për qind.

Investimet e Huaja Direkte arritën në 1.1 miliardë euro, duke shënuar rritje prej 38.0 për qind pas rënies prej 5.5 për qind në vitin 2024. Sektori i patundshmërisë vazhdoi të dominojë me 70.4 për qind të totalit, apo 771.3 milionë euro, të ndikuar nga rritja e çmimeve të pasurive të paluajtshme dhe kërkesa e qëndrueshme. Gjermania, Zvicra dhe Shqipëria ishin ndër burimet kryesore të IHD-ve. BQK-ja e mbylli vitin me rezultat financiar neto prej rreth 23.9 milionë euro, krahasuar me 31.6 milionë euro në vitin paraprak.

Sistemi financiar arriti asete 14.6 miliardë euro me rritje 14.8 për qind. Sektori bankar mbeti segmenti dominues me 66.5 për qind të totalit të aseteve, duke arritur 9.71 miliardë euro me rritje 13.5 për qind. Stoku i kredive arriti 6.67 miliardë euro me rritje 14.7 për qind, por me ritëm më të ngadalësuar krahasuar me 18.3 për qind vitin e kaluar. Fitimi neto i sektorit bankar arriti 184.6 milionë euro, me rritje vjetore që u ngadalësua në 3.0 për qind nga 15.4 për qind, reflektuese rritjen më të ngadalësuar të të hyrave në raport me shpenzimet. Kthimi në kapital zbriti në 17.4 për qind nga 19.6 për qind, kthimi në asete në 2.3 për qind. Raporti i kredive joperformuese u rrit në 2.1 për qind nga 1.9 për qind, me mbulueshmëri 111.1 për qind nga 124.4 për qind. Te korporatat jofinanciare, ekspozimet joperformuese shënuan rritje prej 26.6 për qind nga 6.5 për qind, të ndikuar kryesisht nga sektori i tregtisë dhe zhvillime të veçanta në një institucion. Normat e interesit u rritën: mesatare e kredive 6.8 për qind nga 5.9 për qind (korporata 7.1 për qind, ekonomitë familjare 6.4 për qind), depozitat 3.5 për qind nga 3.4 për qind, duke sillë margjinë kredi-depozitë 3.3 pikë përqindje nga 2.5. Pavarësisht, BQK vlerëson se sektori bankar demonstroi stabilitet dhe qëndrueshmëri, me treguesit kryesorë të shëndetit financiar mbi nivelet minimale rregullatore.

Burim: Nacionale, https://nacionale.com/politike/raporti-vjetor-i-bqk-së-kosto-më-e-lartë-jetese-rritje-e-deficitit-tregtar-dhe-ngadalësim-i-rritjes-ekonomike

— Redaksia ZHURMA