Çfarë boshllëqesh hap projektligji i tokës bujqësore?

TIRANË — Një projektligj i qeverisë shqiptare do t'u lejojë personave fizikë e juridikë të huaj të blejnë tokë bujqësore, duke ndryshuar konceptin bazë: toka kalon nga pasuri strategjike me kufizime të veçanta, në mall që mund të shkëmbehet lirisht në treg.

Ligji vendos kufij formalë — dy hektarë maksimumi për bashki dhe tridhjetë hektarë gjithsej në Shqipëri për çdo blerës. Por teksti nuk trajton grupet e kompanive, pronarët përfitues, fondet e investimit apo subjektet e lidhura. Kështu, një investitor mund të operojë nëpërmjet dhjetëra firmave, secila brenda kufijve formalë, ndërsa kontrolli real qëndron në të njëjtat duar.

Edhe kushti për përdorimin bujqësor ka zbrazëtira: ligji kërkon që toka të mbetet e tillë, por nuk specifikon si kontrollohet kjo, sa shpesh bëhen verifikimet, apo çfarë sanksioni vjen nëse toka mbetet djerrë. Kjo hap derën për blerje spekuluese — jo për prodhim ushqimi, por për pritje të rritjes së vlerës, duke ndjekur trajektoren e çmimeve të apartamenteve.

Ndër boshllëqet më të mprehta: ndryshimi i destinacionit ndalohet "përveç rasteve kur kjo lejohet me ligj." Ky formulim i lë rrugën hapur — një ligj i ri special mund ta kthejë tokën bujqësore në kompleks rezidencial, resort turistik apo zonë industriale. Pyetja nuk është vetëm kush e blen tokën sot, por çfarë mund të bëhet me të nesër.

Projektligji nuk i jep asnjë të drejtë parablerje as shtetit, as fermerëve fqinj, as kooperativave, as komunitetit lokal. Kur një sipërfaqe del në shitje, avantazhin e ka kapitali financiar më i fuqishëm — pikërisht ata me akses më të gjerë në sistemin bankar, vendas e ndërkombëtar.

Shqipëria ka territor të vogël dhe tokë bujqësore të kufizuar. Ndryshe nga çdo pasuri tjetër, toka nuk prodhohet — çdo hektar i shitur fshihet përgjithmonë nga inventari kombëtar. Nëse çdo vit kalojnë disa mijëra hektarë në pronësi të huaj, pas një apo dy brezash struktura e pronësisë mund të jetë ndryshuar krejtësisht pa u vënë re.

Sipas analizës së Vehap Kolës, debati nuk është juridik por civilizues. Shqipëria ka nevojë për kapital e teknologji në bujqësi — por investimi nuk kërkon domosdoshmërisht pronësi. Qiraja afatgjatë, partneritetet dhe koncesionet ofrojnë alternativa që sjellin kapital pa transferuar përgjithmonë kontrollin mbi tokën.

Burim: Të Sheshi
— Redaksia ZHURMA