Pse vlerësohen veprat e Eqrem Çabejt nga Norbert Jokli?

— Norbert Jokli, albanologu austriak, vlerësoi veprat e Eqrem Çabejt si një nga dokumentet më të rëndësishme për historinë intelektuale të albanologjisë shqiptare. Disertacioni i tij Italoalbanische Studien (Vjenë, 1933) ndërton profilin e Çabejt si albanolog: studiues i arbërishtes italiane, i historisë së kolonive shqiptare, i gramatikës, i leksikut, i teksteve folklorike dhe i glosarit dialektor.

Vlerësimet e Joklit për Çabejn duhet lexuar si një dokument i dyfishtë: nga njëra anë, si regjistër shkencor i veprave të tij të para; nga ana tjetër, si dëshmi e përfshirjes së albanologjisë shqiptare në qarkullimin akademik evropian. Çabej nuk ishte më vetëm një studiues i ri shqiptar, por një bashkëbisedues i denjë i filologjisë evropiane.

Deri atëherë, studimet arbëreshe kishin qenë kryesisht përshkruese ose filologjike, ndërsa Çabej përpiqet të ndërtojë një model historiko-gjuhësor, ku të folmet arbëreshe interpretohen si vazhdimësi e gjendjeve më të hershme të shqipes. Përmes analizës së prapashtesave romane, të etimologjive popullore, të kalkimeve semantike dhe të huazimeve gjermanike, sllave, turke e arabe, ai e vendos arbërishten në kontekstin e historisë së përgjithshme të gjuhës shqipe.

Pikërisht këtu shfaqet për herë të parë metoda që do ta karakterizojë gjithë veprën e tij të mëvonshme: lidhja ndërmjet historisë së gjuhës dhe historisë së kulturës. Po aq e rëndësishme është pjesa folklorike e disertacionit. Tekstet mbi jetën baritore, mjekësinë popullore, përrallat dhe këngët nuk përfshihen si ilustrime etnografike, por si dëshmi gjuhësore.

Kjo tregon se, për Çabejn, folklori ishte një arkiv i gjallë i historisë së gjuhës. Më vonë, kjo qasje do të shndërrohej në një nga shtyllat e metodës së tij, sidomos në studimet për autorët e vjetër dhe në analizat etimologjike. Fakti që recensentët e doktoratës ishin Paul Kretschmer dhe Norbert Jokl e vendos këtë vepër në qendër të traditës së gjuhësisë indoevropiane të kohës.

Burim: Dielli, https://gazetadielli.com/norbert-jokli-per-eqrem-cabejn/

— Redaksia ZHURMA