Kushtetuesja zbardh vendimin për "Diellën": S'ka personalitet juridik

Gjykata Kushtetuese ka zbardhur vendimin përfundimtar të tetorit për rrëzimin e kërkesës së 39 deputetëve të Partisë Demokratike, të cilët kërkonin shfuqizimin e dy dekreteve që lidhen me ministren virtuale "Diella". Sipas njoftimit zyrtar të gjykatës, kjo platformë e inteligjencës artificiale nuk përbën një funksionar apo organ kushtetues, por shërben vetëm si instrument për përpunimin e të dhënave në procedurat e prokurimeve publike dhe tenderimeve me qëllim parandalimin e veprimeve të paligjshme.

Deputetët kërkues kishin kundërshtuar nenin 2 të dekretit për emërimin e Kryeministrit dhe nenin 1 të dekretit për emërimin e Këshillit të Ministrave, duke pretenduar se Presidenti kishte tejkaluar kompetencat kushtetuese përmes krijimit të një strukture të re ministrore. Sipas tyre, ky veprim cenonte parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve. Nga ana e saj, Gjykata vlerësoi se dispozitat e kontestuara nuk kanë karakter normativ pasi i drejtohen një subjekti konkret dhe lidhen me një marrëdhënie juridike individuale, çka nënkupton se ato nuk mund t'i nënshtrohen kontrollit abstrakt të kushtetutshmërisë.

Gjykata u shpreh gjithashtu lidhur me pretendimin për ndërhyrjen e Presidentit në kompetencat e institucioneve të tjera, duke theksuar se një e pesta e deputetëve nuk legjitimohej për ta vënë në lëvizje gjykatën mbi këtë bazë, pasi nuk kishin identifikuar cenimin e një kompetence që u përket drejtpërdrejt atyre. Në përcaktimin e saj përfundimtar, trupi gjykues e cilësoi "Diellën" si një platformë të organizuar në mënyrë jofrymore, e cila nuk ka personalitet juridik dhe as zotësi për të vepruar në mënyrë të pavarur.

Përtej çështjes konkrete, Gjykata Kushtetuese ka dhënë një sërë konsideratash mbi përdorimin e inteligjencës artificiale nga institucionet publike. Gjyqtarët Marsida Xhaferllari dhe Asim Vokshi kanë theksuar se përdorimi i inteligjencës artificiale nuk mund të ndryshojë rendin kushtetues dhe ligjor të ushtrimit të kompetencave publike, ndërsa sistemet teknologjike nuk mund të krijojnë apo zëvendësojnë kompetencat e funksionarëve shtetërorë. Sipas tyre, përdorimi i teknologjisë duhet të mbështetet në një kuadër juridik të qartë dhe të parashikueshëm kur ndikon te qytetarët.

Institucionet publike mbeten të detyruara të garantojnë mbikëqyrjen njerëzore dhe institucionale, sigurinë kibernetike, mbrojtjen e të dhënave personale, si dhe mosdiskriminimin dhe parandalimin e paragjykimeve algoritmike. Po ashtu, sistemi duhet të ofrojë mundësi pezullimi në rast rreziku për manipulimin ose komprometimin e të dhënave gjatë ushtrimit të funksioneve administrative.