Si e mbrojti Çekrezi historinë e Shqipërisë në Perëndim?

NEW YORK — Kostë Çekrezi e mbrojti historinë e Shqipërisë në botën perëndimore përmes veprës "Shqipëria, e kaluara dhe e tashmja", botuar nga Universiteti i Kolumbias në New York, në 1919. Ai ishte një nga emrat më të respektuar të shqiptarizmës në Shtetet e Bashkuara, i lidhur me Federatën Vatra dhe gazetën Dielli.

Botimi kishte parathënie nga Charles D. Hazen, profesor i Historisë Moderne në Kolumbia. Çekrezi shkroi se në Evropën e viteve 1920 qarkullonin fantazi të çmendura rreth kushteve në Shqipëri, me ide të paqarta për ekzistencën dhe historinë e saj — vendi njihej me epitete si "Vend misterioz", "Toka e mrekullive" apo "Më e errët se Afrika e errët".

Çekrezi vinte në dukje se etnologë e historianë të kalibrit të Hahn-it, Muller-it dhe Meyer-it i kishin kushtuar shumë kohë kërkimeve mbi origjinën e racës shqiptare. Ai citoi studiuesin Z. J. D. Bourchier në "Enciklopedinë Britanike": "vendosmëria me të cilën kjo racë e shquar ka ruajtur fortesat e saj malore gjatë një serie të gjatë shekujsh deri më tani është vlerësuar pak nga bota e jashtme".

Vepra trajton origjinën e shqiptarëve, gjuhën, kulturën, traditat, historinë e lashtë, si dhe shtetformimin pas pavarësisë e pretendimet e fqinjëve. Një vend të veçantë zë mosmarrëveshja për Shqipërinë Jugore, ose "Epirin e Veriut", ku shkrimet e H. N. Brailsford, H. Charles Woods dhe M. Léon Lamouche janë, sipas Çekrezit, autoritative mbi këtë debat historik.

Me këtë vepër, Çekrezi i dha botës perëndimore një burim të fuqishëm e të pakontestueshëm mbi historinë e pasur shqiptare, duke anatemuar librat mediokër që dëmtonin figurën e Shqipërisë. Kontributi i tij mbetet një nga shtyllat e publicistikës shqiptaro-amerikane të shekullit të kaluar.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA