Kosova kërkon arkivin sekret të Brigadës së 37-të, klasifikuar që nga 2014

PRISHTINË — Gërmimet e kësaj jave në veriun e Kosovës, ku dyshohet për një varr masiv, i kanë shtuar thirrjet që Serbia t'i hapë arkivat e veta shtetërore dhe ushtarake për luftën e viteve 1998-1999, raporton Radio Evropa e Lirë. Kosova kërkon veçanërisht arkivin e Brigadës së 37-të Motorizuar, të klasifikuar sekret që nga 2014.

Për familjarët e rreth 1.600 njerëzve ende të zhdukur nga lufta, qasja e plotë në këto të dhëna mund të jetë burim i rëndësishëm për të kuptuar fatin e të afërmve. Serbia deri tani nuk ka lejuar qasje të plotë në dokumentet e institucioneve që vepruan gjatë luftës, pavarësisht zotimeve për bashkëpunim në dialogun e Brukselit, shkruan Gazeta Tema.

Sipas Sonja Biserkos, kryetare e Komitetit të Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi, arkivat shtetërore, ushtarake dhe të Ministrisë së Punëve të Brendshme mbajnë të dhënat kryesore. "Arkivat ushtarake dhe strukturat policore ruajnë raporte luftarake dhe regjistra transferimesh që mund të ndihmojnë në identifikimin e varrezave masive dytësore", thotë ajo për REL.

Bekim Blakaj, nga Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë, thotë se do të ishte e dobishme të hapeshin edhe arkivat e institucioneve që bartën e varrosën kufomat, si kompanitë e shërbimeve komunale. Sipas tij, hapja e plotë e dosjeve mund ta zvogëlojë ndjeshëm numrin e personave ende të zhdukur.

Biserko thekson se arsyeja kryesore pse Serbia nuk lejon qasje të plotë është se kjo do të nënkuptonte drejtpërdrejt përgjegjësinë e ushtrisë dhe të shërbimeve sekrete që vepruan në Kosovë që nga vitet '90. Edhe 27 vjet pas luftës që shkaktoi 12.230 viktima dhe qindra mijëra të dëbuar, shteti serb ende nuk e pranon përgjegjësinë.

Sipas Blakajt, dokumentet e Brigadës së 37-të lidhen me veprimtarinë e saj në Kosovë gjatë 1999-s, përfshirë vrasjen e civilëve shqiptarë dhe zhvendosjen e trupave të tyre në varrezën masive në Rudnicë të Serbisë. Brigada komandohej nga Lubisha Dikoviq, më vonë shef i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Serbe; Fondi për të Drejtën Humanitare e kishte paditur më 2015 ministrin Bratislav Gashiq për klasifikimin e arkivit.

Kosova dhe Serbia ishin zotuar për qasje të plotë në informacione për të zhdukurit përmes Deklaratës së përbashkët në dialogun e Brukselit, ndërsa në fillim të 2026-s mbajtën takimin e parë të Komisionit të Përbashkët, i cili "nuk dha fryt". Serbia i ka dorëzuar Hagës disa dokumente, por kjo nuk ka mjaftuar për zbardhjen e fatit të 1.577 personave ende të zhdukur.

Burim: Gazeta Tema
— Redaksia ZHURMA