Italia e ndikte "Vatrën" e Bostonit
Vatra u bë një qendër e rëndësishme diplomatike për Italinë
BOSTONI — Në fillim të shekullit të 20-të, për Italinë, "Vatra" nuk ishte thjesht një shoqatë emigrantësh shqiptarë në Boston. Ajo ishte një qeveri shqiptare pa territor, por me gazetë, diplomatë, financime dhe, mbi të gjitha, me hyrje në politikën amerikane. Dokumentet e botuara nga Ministria e Jashtme italiane provojnë se diplomacia italiane mblidhte të dhëna për drejtuesit e "Vatrës", analizonte të kaluarën e tyre politike dhe përpiqej të ndikonte se cilët shqiptarë duhej të përfaqësonin Shqipërinë në Konferencën e Paqes.
Italia ndiqte me vëmendje veprimtarinë e saj. Pikërisht për këtë arsye Roma e ndiqte me vëmendje mbledhjet, zgjedhjet, memorandumet, telegramet, konfliktet e brendshme dhe lidhjet amerikane të Vatrës. Edhe pse autori përpiqet ta zhvlerësojë veprimtarinë shqiptare, ai pranon pa dashje se diaspora kishte ndërtuar një rrjet të jashtëzakonshëm politik dhe informativ.
Njëqind mijë shqiptarë që bllokuan diplomacinë italiane Sipas vlerësimit të burimit italian, në Shtetet e Bashkuara jetonin rreth njëqind mijë shqiptarë. Pjesa më e madhe ishte vendosur në New England, por komunitete shqiptare kishte edhe në Michigan, Ohio, Missouri, Indiana, Montana, California dhe Washington.
Shqiptarët në Boston, Worcester, New Bedford, Cleveland apo Michigan ishin në kontakt me bashkatdhetarët në Londër, Paris, Bernë, Zyrih, Vjenë, Sofje dhe Shqipëri. Dokumenti italian shprehte habinë se si: "New Bedfordi, Portlandi ose cilido qytet i vogël i Indianës apo Ohios dinte se çfarë bënin shqiptarët e tjerë në Londër dhe në Paris."
Këto lidhje e bënin të vështirë që planet për copëtimin e Shqipërisë të mbeteshin të fshehta. Informacioni për marrëveshjet diplomatike, lëvizjet e delegacioneve dhe qëndrimet e Fuqive të Mëdha qarkullonte shpejt ndërmjet diasporës dhe atdheut.
Si e ndiqte Italia Vatrën Dokumenti dëshmon se përfaqësuesit italianë ndiqnin thuajse çdo veprim të Vatrës: mbledhjet, zgjedhjet, memorandumet, diskutimet e brendshme, përplasjet me grupet kundërshtare dhe lidhjet me politikanët amerikanë. Në korrik 1918, Vatra zhvilloi zgjedhjet për drejtimin e saj.
Burimi italian jep hollësi jo vetëm për rezultatin, por edhe për mbledhjet e komisioneve të financave, shtypit, marrëdhënieve politike dhe korrespondencës. Arbëreshi që ndihmoi në përgjimin e "Vatrës" ishte Giorgio La Piana (Gjergj La Piana), studiues dhe klerik arbëresh, i cili më vonë u bë profesor në Harvard Divinity School.
Noli, Vatra dhe Charles R. Crane Vatra ishte njohur ligjërisht në Shtetet e Bashkuara si Federata Panshqiptare. Megjithëse kishte rreth pesëqind anëtarë formalë, dokumenti italian pranonte se ajo ishte: "Shumë më e fuqishme nga sa mund të mendohej duke parë numrin e vogël të anëtarëve." President nderi i saj ishte Charles R. Crane nga Chicago, një personalitet amerikan me lidhje të gjera politike, diplomatike dhe arsimore.
Burim: Dielli, https://gazetadielli.com/si-italia-sulmonte-vatren-bostoni-qe-trembte-rome/
— Redaksia ZHURMA
