Pse Kosova po përballet me një 'hendek kushtetues' sipas Prof. Berishës?
Çfarë ndodh kur normat juridike moderne nuk përputhen me realitetin institucional dhe zbatimin praktik të ligjit në Kosovë?
— Prof. Dr. Fejzulla Berisha paralajmëron se Kosova po përballet me një krizë të thellë të vlerave, e cila nuk është vetëm një fenomen etik, por një krizë juridike që cenon rendin e sundimit të ligjit. Sipas tij, kur e keqja ngrihet në piedestal, kjo përbën shkelje të parimeve themelore të barazisë para ligjit dhe drejtësisë materiale.
Berisha argumenton se Kosova, si shtet i ri dhe i brishtë institucionalisht, është veçanërisht e ndjeshme ndaj degradimit institucional. Ai thekson se parimet e qeverisjes së mirë (good governance), të zhvilluara në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ), kërkojnë transparencë dhe meritokraci në funksionimin e institucioneve publike.
Sipas analizës, rekrutimi dhe promovimi i individëve bazuar në lidhje politike apo klienteliste, në vend të meritës, cenojnë indirekt të drejtën për punë të barabartë dhe qasje në shërbime publike. Kjo praktikë konsiderohet si një formë diskriminimi sistemik që gjykata evropiane kërkon të shmanget në çdo rast.
Autori vëren se ndonëse Kosova ka një kuadër kushtetues dhe ligjor ndër më modernët në rajon, problemi qëndron në zbatimin praktik. Kjo krijon atë që në të drejtën publike quhet “constitutional gap” — një hendek i thellë ndërmjet kushtetutshmërisë formale dhe realitetit funksional të institucioneve.
Në këtë hendek lindin fenomene të rrezikshme si politizimi i administratës publike, selektiviteti në drejtësi dhe dobësimi i meritokracisë. Berisha këto i quan simptoma të një krize të thellë të sundimit të ligjit, ku besimi publik në institucione vazhdon të konsumohet.
Duke u referuar standardeve të Gjykatës Penale Ndërkombëtare (ICC) dhe tribunaleve ad hoc si ICTY, ai shpjegon se kur padrejtësia institucionalizohet, shoqëria hyn në një fazë të krizës së drejtësisë normative. Kjo rrezikon të krijojë një deficit të drejtësisë tranzicionale në vend.
Në fund, Berisha thekson se drejtësia nuk duhet të jetë vetëm formale, përmes respektimit të procedurave, por edhe materiale, duke prodhuar rezultate të drejta. Margjinalizimi i profesionistëve të ndershëm në favor të individëve pa integritet deformon konkurrencën e ndershme dhe cenon besimin e qytetarëve.
Burim: Dielli (Vatra, SHBA)
— Redaksia ZHURMA