Çmimi i naftës në Shqipëri kalon 2 euro?

Çmimet e naftës bruto janë rritur sërish në bursat ndërkombëtare, të nxitura nga përshkallëzimi i tensioneve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit dhe frika për ndërprerje furnizimesh përmes Ngushticës së Hormuzit, ku kalon rreth një e pesta e flukseve globale. Brent u ngjit pranë 85 dollarësh për fuçi, WTI rreth 80 dollarësh, nivelet më të larta në gati një muaj. Presion shtesë ka ardhur edhe nga sulmet ukrainase ndaj rafinerive dhe transportit rus, duke kufizuar eksportet e karburanteve. Çmimet e naftës së përpunuar, veçanërisht dieselit, kanë rritur më shpejt se nafta brute, duke u reflektuar në çmimet me shumicë dhe pakicë.

Në Shqipëri, nafta (diesel) u rrit në 196–198 lekë për litër, duke kaluar lehtë kufirin e 2 eurove. Operatorët lidhin lëvizjen me shtrenjtimin e treguesit Platts CIF, që arriti 1203 dollarë për ton ditën e parë (përfshirë sigurim dhe transport), nga 952 euro më 30 qershor, sipas Doganave, me një premi shtesë 30 dollarësh. Niveli më i lartë i Platts që nga fillimi i luftës u shënua në prill me 1600 dollarë.

Shqipëria vazhdon të ketë çmimin më të lartë në rajon, ku taksat përbëjnë gati gjysmë të çmimit. Elementi më i rëndësishëm është taksa e qarkullimit 27 lekë/litrë, akciza fikse 39,4 lekë/litrë, taksa karboni 3 lekë/litrë. Mbi këto llogaritet TVSH 20% mbi çmimin final (përfshirë taksat e tjera), ndryshe nga rajoni ku TVSH nuk ngarkohet mbi taksa. Në vende tjera taksat janë rreth një e treta e çmimit; shqiptarët paguajnë taksa dyfish më të mëdha për litër.

Çmimi më i ulët pas luftës ishte 176 lekë më 17 qershor (vendim i Bordit të Transparencës), pastaj u rrit disa herë deri pranë 200 lekëve, niveli më i lartë që nga 20 maj. Formulë e Bordit (mbyllur 19 qershor) me treguesin CIF të ditës së parë jep 198 lekë/litrë, ndërsa me FOB do të ishte 5 lekë më lirë.

Në Serbi, diesel kushton 1,82–1,87 euro/litrë, benzinë 1,66 euro/litrë. Qeveria rikthyi masat mbështetëse: tavan 220 dinarë (≈1,87 euro) për eurodiesel dhe 196 dinarë (≈1,67 euro) për Europremium BMB deri më 17 korrik; zgjati ndalimin e eksportit të naftës deri më 31 korrik; Ministria e Financave ul aksizat më tej, duke çuar reduktimin total në 10% nga 13 korrik, neutralizojnë rritjen. Në Maqedoninë e Veriut diesel 1,42 euro/litrë, benzinë 1,41–1,44 euro/litrë; kështu javë u rrit 0,10 euro/litrë, pa përjashtime TVSH apo ulje aksizash. Në Malin e Zi diesel 1,58–1,68 euro/litrë, Eurosuper 1,64 euro/litrë, rritje 0,02–0,09 euro; nga 3 qershori rikthye aksiza e plotë 44 centë për eurodiesel dhe rritje aksize për benzinë në 95% të nivelit të plotë. Në Bosnjë Hercegovinë diesel 2,74 marka (1,4 euro), qeveria nuk ka miratuar masat. Në Kosovë diesel 1,56 euro/litrë, benzinë 1,40 euro/litrë; diesel u rrit 12 centë nga 9 korrik (1,44 euro).

Shqipëria ka zbatuar më pak masa se rajon. Bordin e Transparencës u riaktivizua 26 mars dhe u mbyll 19 qershor. Arsye kryesore: letër e drejtuar Ministrisë së Ekonomisë, Ministrisë së Financave dhe kryeministrit Edi Rama nga kompanitë më të mëdha importuese, që anksojnë metodologjinë bazuar në Platts FOB (pa transport/sigutim) miratuar 2022, ndërsa nga 2024 tregtaret operojnë në bazë CIF, duke shtuar 45–50 dollarë/ton. Në mars, kur çmimet u rritën, Shqipëria ishte midis vendeve me reagim më të vonuar dhe masë fiskale të kufizuara (vetëm ulje 20% të aksizës nëse diesel >220 lekë dhe benzinë >200 lekë). Vendet e tjera (Maqedonia, Mali i Zi, Serbia) ulën TVSH dhe aksizat rreth 22 ditë pas nisjes së krizës, mbajën çmimet 40 lekë/litrë më ulët, duke nxitur “emigrim” të furnizimit. Rajoni na kaloi krizën me ulje taksash, Shqipëria vetëm 5 ditë me masë të kufizuar.

— Burim: Monitor, https://monitor.al/cmimi-i-naftes-ne-shqiperi-kalon-2-euro-me-i-shtrenjti-ne-rajon-serbia-rikthen-masat-mbeshtetese/
— Redaksia ZHURMA