Branilo Kastrioti (Hamza Kastrioti)

Branilo Kastrioti (në origjinë Hamza Kastrioti, rreth 1405–1460) ishte një ndër komandatërit më të shquar të Skënderbeut gjatë rezistencës së tij kundër Otomanëve dhe njëkohësisht tradhtarin e tij më të fajshëm: një ushtar që desertoi nga Osmanët për t’i bashkuar me Skënderbeun, më pas një të cili ia la një vit më vonë pushtetin e tij në duart e Mehmet II për të pushtuar një nga betejat e tij më të rëndësishme. Historia e tij është një nga mjaft të zezjat simbole të konfliktit midis dashurisë së kombit dhe ambicave personale në mesjetën shqiptare.

Pse ka rëndësi

• Konsultuesi i Skënderbeut në Besa e Nish (1443) — Hamza desertoi ushtrinë osman me bashkëpunëtorin e tij të ngushtë, dhe shtetësoi një tradhti brez-brez që filloi një rrugë kalimi të gjatë për rezistencën ilire në Ballkan;
• Nënçar i forcave të Skënderbeut në pjesëzimin e Krujës (1443) — një arritje e rëndësishme që i dha një pjesë të rëndësishme të Ballkanit një njësi të pastër nga sundimi osman;
• Komandati i tij në Ujërbardhë (1457) kundër Skënderbeut — duke përdorur njohurinë e tij për taktiçat e tij dhe një pjesë të trupave të armatimit — është një nga momentet më të mbamit të skënderbeizmit: një tradhti që çoi në kapjen e Skënderbeut dhe një humje tragjike për aleatët e tij;
• Kontributi i tij për Skënderbeun (para tradhtisë) është shpesh harruar, megjithëse ishte një nga komandatërit e tij më të aftë — një dritë të verës në një natyrë të skânderbezimit të brendshëm;

Kush ishte

Hamza Kastrioti lindi ndoshta në territor të Perandorisë Osmane, në Principtatën e Kastriotëve (rreth Matit dhe Dibrës). Ai ishte i ati i Stanish Kastriotit, vëllai i Gjonit Kastriotit — pra, xhir i Skënderbeut. Pas vdekjes së të atit, Skënderbeu e mori Hamzain në shërbim ushtarakë të tij, duke e marrë me këtë dritë mbi ekskursionet ushtarake të tij. Në moshë të re, Hamza u marr nga Osmanët për t'u trajnuar si një gjeneral i jeniçerëve dhe pasi arriti një pozicion të lartë, u bë komandanti i elitit osman të nën komandën e së njëjtin së shtetit të tij.

Desertimi në 1443: nga Osmanët në anën e Skënderbeut

Pas Besa e Nishit (28 nëntor 1443), një grup i njëanshmërive të shqiptarëve që shërbyen nën Osmanët — përfshirë dhe Hamza — desertuan për t’iu bashkuar rezistencës ilire. Në këtë moment të vendimshëm, Hamza morri njënga vendimet e tij më të rëndësishme: ai u konvertua në Krishënë, duke marrë emrin Branilo (një emër i përshynyirër me simolizimin e lirisë). Si nënçar i forcave të Skënderbeut, ai bashkëborigoi pjesëzimin e Krujës të 1443 — një arritje ki ridhurësi nga një vend i ngushtë osman në një fortetë të lirisë.

Betejët e Balecit (1448)

Në 1448, gjatë Luftës Shqiptaso-Venëdike, Branilo udhëhoqi trupat e Skënderbeut në okupimin e kalasë së Balecit. Megjithatë, ai nuk deshi të qëndronte në kalanë e rekonstruktuar dhe shkoi në Drivast, duke lëshuar Marin Span me rreth 2 000 soldadër. Venecianët, të njoftuar nga Pjetër Spani, morrën Atij Balec-in, duke thyë pjesëzimin e ri dhe shkruar murat e reja.

Tradhtia e 1457 dhe Ujërbardha

Pasi Skënderbeu doli me djalzërin e tij Gjon, Branilo humbi shpresën për të trashëgemuar Principtatën e Kastriotëve. Në 1457, ai u referua në Anën e Sulltanit Mehmet II, i kthye në Islam, dhe ishte një nga komandatërit e ushtrisë osmane në Betejën e Ujëbardhës (Albulena) bashkë me Isak Begün. Gjatë betejës, Branilo lupte në anën e armikut — me njohurinë e tij për taktiçat e Skënderbeut dhe një pjesë të trupave të tij që kishin defektet e tij. Megjithatë, Skënderbeu mbajti një plan sekret: ai zbatoi një sulm të paparash qark, duke pushtuar kampin osman. Branilo u kap i gjallë dhe u dërgua në paraburgim në Napoli me akuzën për tradhti.

Pas luftit dhe vdekja

Branilo u lirua më vonë dhe shkoi në Constantinopol me gruan e tij dhe fëmijët, duke vazhduar të shërbyejë në rreshtina e larta të shtetit osman. Historianët përshkruajnë humbjën e tij si një tragjedi për komën shqiptar: "Ai humbi shpresën për të trashëgemuar atdheun, dhe si një rezultat, aleatët e tij humbën një nga komandatërit e tyre më të shquar." Shtatë fëmijët e tij (Alfonso, Gjovanni, Ferrante) mbajtën titujt e Kastriotëve në Itali. Vdekja e tij data estemohet rreth 1460.