Zendaya mban vathë 2.700-vjeçare nga Irani — historianët: trashëgimi, jo stoli

LONDËR — Aktorja amerikane Zendaya u përfshi në një debat kulturor pasi mbajti një palë vathësh të lashtë me origjinë iraniane gjatë turneut promovues të filmit "The Odyssey" të regjisorit Christopher Nolan. Zendaya, e cila interpreton perëndeshën Athena në film, mbajti në një ngjarje në Londër vathë ari që datojnë rreth 700 vjet para erës sonë.

Bizhuteritë lidhen me të ashtuquajturin thesarin e Ziwiye, një koleksion objektesh të lashta të zbuluara në veriperëndim të Iranit në vitet 1940. Thesari përfshin objekte të bëra nga ari, argjendi, bronzi dhe terrakote, shumica e të cilëve u grabitën pas zbulimit dhe u shitën në tregjet e antikuarëve jashtë Iranit.

Arkeologë dhe historianë reaguan menjëherë kundër shfaqjes publike të objekteve me rëndësi të madhe kulturore si aksesorë mode për promovimin e një filmi hollivudian. Profesoresha e historisë së artit me origjinë iraniane, Sussan Babaie, e quajti shqetësuese situatën dhe kritikoi faktin që askush nuk mendoi se ky nuk ishte ide e mirë.

Babaie theksoi se këto objekte nuk duhet të trajtohen thjesht si stoli. "Ato janë trashëgimi njerëzore, trashëgimi botërore, jo thjesht stoli," tha profesoresha. Ajo shtoi se përdorimi i tyre kështu ua heq kuptimin historik e shpirtëror, çka përbën një përvetësim dhe thjeshtim të kontributeve kulturore të Iranit ndaj njerëzimit.

Galeria "Barron London", pronare e vathëve, deklaroi se objektet janë ruajtur në përputhje me dokumentacionin e origjinës dhe të gjitha kërkesat ligjore. Galeria pohoi se qëllimi i huazimit nuk ishte komercial, por të nderonte mjeshtërinë e jashtëzakonshme të argjendarëve të lashtë persë dhe të nxiste vlerësim për një nga traditat më të mëdha artistike në botë.

Arkeologja Annelise Baer shprehu shqetësim për origjinën e diskutueshme të disa objekteve, duke theksuar se problemi kryesor etik lidhet me faktin se vetë vathët janë të lidhur me antikitete të grabitura. Ajo pohoi se fakti që Zendaya i mbajti ato ishte dytësor, por paraqitja e tyre në një premierë ndërkombëtare të madhe solli këtë çështje në vëmendjen e publikut.

Debati vjen në një kohë kur shumë institucione perëndimore përballen me kërkesa për kthimin e objekteve të lashta të marra nga vende të tjera, përfshirë Muzeun Britanik. Ndërkohë, filmi "The Odyssey" përballet edhe me një tjetër polemikë, pasi disa kineastë nga Sahara Perëndimore kanë bërë thirrje për bojkot për shkak të përdorimit të qytetit Dakhla, një zonë nën kontrollin e Marokut, si vend xhirimi.

Burim: Koha.net
— Redaksia ZHURMA