Si lidh riviera zvicerane Byronin anglez me piktorin shkodran Çatin Saraçi?

VEVEY — Riviera zvicerane e Liqenit të Gjenevës — nga Vevey-a në Villeneuve — ka qenë shtëpi e Charlie Chaplinit, Freddie Mercury-t, Vladimir Nabokovit dhe Igor Stravinskij-t. Klima pothuaj mesdhetare, promenada buzë liqenit dhe hotelet madhështore e bëjnë këtë brez një magnet për artistët europianë që nga Belle Époque.

Por mes krejt kësaj liste, dy lidhje shqiptare qëndrojnë pothuaj të panjohura. Rrugës nga Vevey-a në Villeneuve, afër Montreux-t, ngjitet Kalaja Chillon — monumenti më i vizituar i Zvicrës. Pjesën më të madhe të famës së saj ajo ia detyron poemës së Lord Byronit, "I burgosuri i Chillonit".

Ai Byron ka bredhur edhe viseve shqiptare, ka shkruar poezi e poema, ka pozuar me veshje kombëtare shqiptare dhe e ka vizituar Ali Pashë Tepelenën. Kalaja Chillon kthehet kështu në pikë lidhëse mes gjeografisë zvicerane dhe historisë shqiptare — një përqasje që pak udhëtarë e kanë ndërmend kur fotografojnë muret e saj mesjetare.

Lidhja e dytë shqiptare vjen nga Villeneuve-a, ku piktori i madh austriak Oskar Kokoschka (1886–1980) e kaloi gjysmën e dytë të jetës. Figurë qendrore e ekspresionizmit europian, Kokoschka u vendos në vitin 1953 në Villa Delphin me gruan e tij Olda dhe jetoi aty deri sa vdiq në spitalin e Montreux-t më 1980.

Në vitin 1939, në Londër, Kokoschka takoi Çatin Saraçin dhe u bë adhurues i punës së piktorit shkodran. Ndanë bashkë një studio në Kensington, Stratford Road, dhe punuan krah njëri-tjetrit. Dëshmi e kësaj miqësie mbetet portreti i Saraçit i punuar nga dora e Kokoschkës.

Dy lidhje shqiptare — Byroni i Chillonit dhe shkodrani Saraçi i Kensington-it — presin të zbulohen nga çdo udhëtar shqiptar që kalon bregut të Liqenit të Gjenevës.

Burim: Telegrafi
— Redaksia ZHURMA