Çfarë la trashëgimi Sami Frashëri, 122 vjet pas vdekjes?

STAMBOLL — Më 18 qershor 1904, u nda nga jeta Sami Frashëri, pas një jete të tërë në shërbim të çështjes kombëtare. Intelektual, gazetar, leksikograf dhe dramaturg, Samiu mbetet ndër ideologët kryesorë të Rilindjes Kombëtare dhe mendimtari më i shquar i nacionalizmit shqiptar.

Duke ndjekur shembullin e vëllezërve Abdyl dhe Naim, Frashëri u angazhua me zell të pangjashëm në lëvizjen kombëtare. Veprimtaria e tij nuk mbeti brenda kufijve të letërsisë — arriti deri te organizimi institucional i gjuhës shqipe dhe i mendimit kombëtar, duke bashkuar lëvizjen me një vizion të qartë.

Në Stamboll, Frashëri drejtoi revistat e para shqipe: Drita dhe Dituria. Nga tetori i vitit 1879, ai udhëhoqi edhe "Shoqërinë e të shtypurit shkronjat shqip" — projekt i domosdoshëm për standardizimin e shkrimit, kur gjuha shqipe nuk kishte ende alfabet zyrtar.

Kontributi letrar dhe shkencor i tij është i pashembullt: mbi 50 vepra në gjuhën shqipe, turke dhe arabe. Ndër to dallohen "Abetare e gjuhës shqipe" (1886), "Shkronjtore e gjuhës shqipe" (1886) dhe "Kamus al Alam" — enciklopedia turke e hartuar midis viteve 1889 dhe 1896.

Kulmi i mendimit të tij politik mbeti vepra Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet, botuar në Bukuresht në vitin 1899. Frashëri e botoi pa emrin e tij — por edhe kështu, vepra arriti të bëhej manifesti politik i lëvizjes kombëtare.

Në atë libër, Frashëri shtjelloi idetë mbi çështjen kombëtare me qartësi dhe guxim. Anonimiteti nuk e pengoi ndikimin: vepra u shpërnda dhe arriti te lexuesi i gjerë, duke i dhënë lëvizjes kombëtare një bazë ideore të qartë.

Njëqind e njëzet e dy vjet pas vdekjes, Sami Frashëri mbetet simbol i Rilindjes: intelektuali që e ktheu fjalën shqipe në mjet të zgjimit kombëtar, me mbi 50 vepra dhe një manifest që i dha kauzës shqiptare formën e saj moderne.

Burim: PrizrenPress
— Redaksia ZHURMA