Projektligji anti-SLAPP mbron gazetarët por shihet me rezerva

Ministria e Drejtësisë ka hedhur për konsultim publik projektligjin anti-SLAPP, i cili synon mbrojtjen e gazetarëve dhe aktivistëve nga paditë abuzive gjyqësore përmes gjobave nga 50 mijë deri në 300 mijë lekë për paditësit. Përfaqësuesit e shoqërisë civile e konsiderojnë këtë hap të rëndësishëm, por të pamjaftueshëm për parandalimin e plotë të këtyre proceseve.

Kontekti i padive abuzive

Nisma ligjore e qeverisë shqiptare po ndërmerret në kuadër të përafrimit të legjislacionit me atë të Bashkimit Europian. Paditë e njohura si SLAPP përdoren si mjete kundër pjesëmarrjes publike për të ushtruar presion, frikësuar ose dekurajuar personat që raportojnë për çështje me interes publik.

Sipas një studimi të publikuar nga qendra Res Publica për periudhën 2022 deri më 31 korrik 2026, nga 333 vendime të analizuara, 171 raste kishin tregues të mundshëm të padive strategjike SLAPP, ndërsa 50 prej tyre u klasifikuan me rrezik të lartë. Në 190 vendime, ose 57 përqind të totalit, ishin të përfshirë gazetarë, media apo aktorë të tjerë të informimit publik.

Detajet e projektligjit dhe procedurat e reja

Projektligji i hartuar nga Ministria e Drejtësisë ofron mekanizma proceduralë ku garantohet se shpenzimet gjyqësore i ngarkohen paditësit dhe jepet mundësia e rrëzimit të hershëm të padisë si haptazi e pabazuar. Gjithashtu parashikohet shqyrtimi me përparësi për të shmangur zvarritjen e proceseve, si dhe lejimi i mbështetjes së të paditurit nga organizatat e shoqërisë civile dhe sindikatat.

Mbrojtja ligjore përfshin gazetarët, subjektet mediatike, aktivistët, studiuesit, akademikët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut. Në rastet kur gjykata konstaton përdorim abuziv të procedurave, përveç gjobave parashikohet edhe dëmshpërblim ndaj osgësjt të paditur.

Avokatja Irena Dule nga organizata Res Publica deklaroi se projektligji u jep mundësi gazetarëve të kërkojnë rrëzimin e një padie të pabazuar pa pritur përfundimin e gjithë gjyqit. Megjithatë, ajo sqaroi se nisma nuk garanton pezullimin e gjykimit kryesor gjatë shqyrtimit të kësaj kërkese, çka bën që gazetari të vazhdojë të shpenzojë kohë dhe para. Dule ngriti gjithashtu shqetësimin se projektligji nuk vendos garanci të posaçme kur kërkohet heqja e përkohshme e një shkrimi investigativ, duke rrezikuar që informacioni të humbasë aktualitetin edhe nëse gazetari fiton gjyqin më vonë.

Zërat e eksperteve

«Është një hap i rëndësishëm, por ka ende nevojë për përmirësime dhe konsultimi publik është një mundësi për të plotësuar disa boshllëqe,» tha Dule.

«Edhe nëse gazetari e fiton më vonë gjyqin, informacioni mund ta ketë humbur aktualitetin dhe dëmi ndaj lirisë së shprehjes mund të jetë shkaktuar tashmë,» theksoi Dule.