Freedom House: Pushteti në Serbi shtypi protestat e organizuara në internet

Liria e përdorimit të internetit në mbarë botën ka pësuar rënie për të gjashtëmbëdhjetin vit radhazi, sipas raportit më të fundit të publikuar nga organizata Freedom House. Dokumenti vë në dukje se pushteti në Serbi shtypi ashpër protestat e udhëhequra nga studentët, të cilat u organizuan përmes mjeteve digjitale. Ndërhyrjet e qeverive autoritare me ligje kufizuese dhe përdorimi i inteligjencës artificiale kanë krijuar pengesa të reja për qasjen në informacion.

Sipas të dhënave të prezantuara në raport, protestat në Serbi shpërthyen pas shembjes së një strehe prej betoni në një stacion hekurudhor gjatë vitit 2024, ngjarje ku humbën jetën 16 njerëz. Pavarësisht veprimeve represive, Serbia e ruajti statusin e vendit «pjesërisht të lirë» sa i përket hapësirës digjitale, kategori ku renditet që nga viti 2024 kur më parë vlerësohej si vend «i lirë». Asnjë shtet tjetër nga Ballkani Perëndimor nuk është përmendur në këtë dokument.

Gjendja e lirisë në internet u përkeqësua në 16 nga 38 vendet e marra në analizë. Irani shënoi rënien më të madhe duke iu bashkuar Mianmarit dhe Kinës në radhët e vendeve me kushtet më të këqija. Aty autoritetet ndërprenë internetin për 88 ditë me radhë pas zhvillimeve ushtarake të shkurtit, vranë mijëra njerëz gjatë protestave të janarit dhe burgosën rreth 50.000 persona. Rënie shënuan edhe Jordania, Nigeria e Gjeorgjia, ku kjo e fundit kaloi në kategorinë «pjesërisht e lirë» për shkak të represionit ndaj kritikëve të partisë Ëndrra Gjeorgjiane.

Në krahun tjetër, përmirësim u vërejt vetëm në tetë shtete, ku Bangladeshi udhëhoqi përparimin për të dytin vit me radhë pas largimit të Sheikh Hasinës, ndjekur nga Gambia pas përfundimit të sundimit të Yahya Jammeh. Aktualisht, vetëm nëntë vende në botë konsiderohen plotësisht të lira në këtë fushë, ku Estonia kryeson si mjedisi më i lirë digjital.

Kian Vesteinsson, autor i raportit dhe zëvendësdrejtor për hulumtime në Freedom House, deklaroi se «regjimet autoritare po e shndërrojnë internetin në një sistem kontrolli, duke vendosur se kush mund të lidhet, çfarë mund të shohë dhe nëse zëri i tij mund të dëgjohet». Ai nërmend se diktatorët po kryejnë investime për t'i mbajtur qytetarët jashtë rrjetit, ndaj duhet investuar që censura të dështojë.

Nga ana e tij, drejtori ekzekutiv i organizatës, Jamie Fly, nëgriti shqetësimin se «aktorët autoritarë tashmë po e përdorin inteligjencën artificiale si armë». Ai theksoi nevojën që aktivistët e të drejtave të njeriut të pajisen me teknologjitë më të avancuara për t'iu kundërvënë këtyre kërcënimeve dhe për të përshpejtuar lirinë në shoqëritë represive.