Cili shtet i Ballkanit do të hyjë i pari në BE?

BRUKSELI — Mali i Zi dhe Shqipëria udhëheqin garën drejt Bashkimit Europian ndërsa vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor përballen me pengesa politike dhe institucionale. Mali i Zi ka hapur negociatat dhe ka mbyllur përkohësisht 16 nga 33 kapitujt, me ambicion zyrtar të bëhet anëtar në vitin 2028.

Shqipëria ka shënuar përparimin më të shpejtë në rajon gjatë dy viteve të fundit. Në qershor 2026, vendi ka hyrë zyrtarisht në fazën e mbylljes së negociatave pasi ka hapur të gjithë kapitujt. Objektivi i qeverisë është mbyllja e negociatave deri në fund të vitit 2027 dhe anëtarësimi rreth vitit 2030.

Sfida kryesore nuk është më vetëm hapja e kapitujve, por zbatimi i standardeve europiane në ekonomi dhe institucione. Ekspertët paralajmërojnë se vetëm 10-15% e sipërmarrjeve shqiptare konsiderohen të gatshme për konkurrencën europiane, ndërsa bizneset kanë pak vite kohë për t'u përshtatur me rregullat e tregut të përbashkët.

Dy dekada pas ndryshimit të emrit të shtetit përmes Marrëveshjes së Prespës, Maqedonia e Veriut ende nuk ka nisur negociatat, pasi Brukseli këmbëngul te ndryshimet kushtetuese për të drejtat e komunitetit bullgar, kusht i refuzuar nga qeveria. Mbështetja publike për BE arrin rreth 71%, por procesi duket më larg se kurrë.

Serbia përfaqëson një rast të ndryshëm. Nga 35 kapituj gjithsej, vetëm 22 janë hapur dhe vetëm dy janë mbyllur përkohësisht, ndërsa ritmi është ngadalësuar ndjeshëm. Pengesat kryesore mbeten normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën, sundimi i ligjit dhe refuzimi për t'u harmonizuar me politikën e jashtme të BE-së, sidomos lidhur me Rusinë.

Serbia është tashmë thellësisht e integruar ekonomikisht me BE-në, e cila është partneri i saj kryesor tregtar dhe i investimeve. Kjo situatë disa analistë e përshkruajnë si "gjysmë-anëtarësim", ku të dyja palët përfitojnë nga status quo-ja pa interes urgjent për ta përshpejtuar anëtarësimin e plotë.

Produktiviteti i ulët, infrastruktura e dobët, korrupsioni dhe emigracioni mbeten pengesat kryesore që ndajnë rajonin nga standardet e Bashkimit Europian. Edhe në skenarin më optimist, rajonit do t'i duhen dekada për të arritur standardet në ekonomi, arsim, shëndetësi, qeverisje dhe infrastrukturë.

Burim: Monitor
— Redaksia ZHURMA