Pse pajtohen VLEN dhe BDI për nënshtetësinë e dyfishtë të shqiptarëve?
Dy blloqet kryesore shqiptare në Maqedoni pajtohen: nënshtetësia e dyfishtë nuk mund të jetë pengesë për emërimet pas shfuqizimit të Qeverisë Teknike.
Pas shfuqizimit të Qeverisë Teknike të Maqedonisë së Veriut — me 70 vota për dhe 11 kundër në Kuvend — vendi ndodhet para formimit të një qeverie të re. Në mes të kësaj periudhe tranzicioni, ka dalë në sipërfaqe një pyetje kushtetuese me pasoja direkte për shqiptarët: a mund të pengojë nënshtetësia e dyfishtë kandidimin dhe emërimin e tyre në pozita publike?
Mimoza Musa nga VLEN është kategorike: jo. Në emisionin Click Plus, Musa deklaroi se parimi i partisë mbetet i qartë: "Ne jemi të parimit që duhet të respektohet Kushtetuta, dhe Kushtetuta ia mundëson secilit që është qytetar i Maqedonisë së Veriut të mund të kandidojë ose të emërohet në pozita." Ajo shtoi se çështja e nënshtetësisë së dyfishtë është "temë e ndjeshme" që kërkon analizë nga juristë, por pavarësisht kësaj, nënshtetësia nuk mund të kthehet në filtër kualifikimi.
Ilir Hasani nga BDI pajtohet me Musën për rezultatin, por zgjedh gjuhë sharper. "Do të mbetemi një grusht njerëzish aty në qendër pa nënshtetësi të dyfishtë", tha ai, duke e cilësuar si diskriminim çdo propozim kufizues. Argumenti i tij ka dimension diasporik: shqiptarët e Maqedonisë që mbajnë edhe nënshtetësi albaneze apo kosovare — shumë prej tyre me familje dhe rrënjë të kryqëzuara — do të gjendeshin jashtë garës për pozita publike.
Hasani rezervoi edhe një qortim të drejtpërdrejtë ndaj autorëve të çështjes: "Ata kanë problem mes vete dhe dëshirojnë kopilin te dera të na e lënë" — duke sugjeruar se debati nisi brenda partive maqedonase dhe tani po tentohet t'u imponohet shqiptarëve si problem i tyrin.
Konteksti maqedonas
Shumica dërrmuese e shqiptarëve etnikë në Maqedoninë e Veriut mbajnë ose kanë të drejtë të kërkojnë nënshtetësi të dytë — qoftë albaneze, kosovare, ose të ndonjë shteti evropian ku kanë emigruar. Kufizimi i nënshtetësisë së dyfishtë si kriter për pozita publike do të godiste direkt gjeneratën politike aktive dhe diasporën shqiptare.
Qeveria Teknike u shfuqizua pa mbështetjen e BDI-së dhe Aleancës për Shqiptarët, të cilët bojkotuan apo votuan kundër. BDI argumentoi se çfarëdo ndryshimi i arritur me marrëveshje politike duhet të zhbëhet po me marrëveshje — dhe se shfuqizimi prek marrëdhëniet ndëretnike. Kuvendi nuk e mori parasysh këtë pozicion. Tani të njëjtat parti ndodhen para zgjedhjeve të reja, ku çdo çështje kushtetuese rreth kushteve të pjesëmarrjes bëhet mjet negocimi.
Këndi pan-shqiptar
Pajtimi i rrallë ndërmjet VLEN-it dhe BDI-së rreth kësaj çështjeje zbulon se çështja e nënshtetësisë nuk është thjesht teknike — është politikisht e ngarkuar. Ndonëse dy blloqet luftojnë sistematikisht për pozita, gjykim institucional dhe kuota ministrore, kur kanositet e drejta e shqiptarëve për të konkurruar barabar brenda shtetit maqedonas, rreshtohen bashkë.
Bujar Osmani ka argumentuar se Maqedonia mungon vullnet të vërtetë për integrim evropian — integrimi do t'i standardizonte automatikisht kushtet e nënshtetësisë dhe do ta mbyllte hapësirën ligjore ku lulëzon ky debat.
Çfarë duhet ndjekur
A do të paraqitet ndonjë projekt-ligj konkret rreth nënshtetësisë nga koalicioni qeverisës (VMRO-DPMNE + VLEN)? Pozicioni i Musës e bën të qartë se VLEN-i nuk mund ta lejojë VMRO-DPMNE-në të kalojë ndonjë kufizim të nënshtetësisë pa u kundërshtuar hapur brenda koalicionit. Kjo do të jetë test i hershëm i qëndrueshmërisë së qeverisë së re.
— Redaksia ZHURMA