Uashingtoni, konsensusi i vetëm: aksi që asnjë front politik nuk e vë në pyetje

Brenda pak orësh të 4 korrikut, ndodhi diçka që në politikën shqiptare ndodh rrallë: të gjithë ranë dakord. Kryeministri Edi Rama dhe ish-presidenti Ilir Meta. Presidenti Bajram Begaj. Në anën tjetër të kufirit, kryeministri në detyrë Albin Kurti, kreu i Kuvendit Glauk Konjufca dhe figura të opozitës si Bedri Hamza. Komuna e Skenderajt, e veshur me bluza me flamurin amerikan. Vetë KFOR-i. Të gjithë, njëzëri, uruan Shtetet e Bashkuara për 250-vjetorin e pavarësisë — shpesh me fjalë gati identike: mirënjohje, aleancë e pathyeshme, miqësi e vjetër.

Uroni ka qenë i sinqertë dhe, në një masë të madhe, i merituar. Por vlen të ndalemi te vetë unanimiteti — sepse ai është lajmi i vërtetë. Mbi asgjë tjetër këta njerëz nuk bien dakord.

E vetmja marrëveshje në një vend të përçarë

Këtë verë, Rama dhe Meta nuk ndajnë as gjuhën për SPAK-un, as për zgjedhjet. Në Prishtinë, Kurti dhe kundërshtarët e tij ende po grinden për formimin e institucioneve. Ndaj Brukselit, regjistri politik shqiptar është krejt tjetër: në analizën tonë të 2 korrikut pamë si afati i Planit të Rritjes u mbyll me Kosovën në rrezik të humbjes së mbi 40 milionë eurove — një marrëdhënie e matur me llogari, afate dhe skepticizëm. Ndaj Uashingtonit, e vetmja notë është përkushtimi.

Ky është aksi i papyetur i politikës së jashtme shqiptare. Për çdo gjë tjetër ka fronte; për Amerikën ka vetëm një front.

Mirënjohja ka rrënjë të vërteta

Të jemi të drejtë: kjo lidhje nuk është sajesë. Kurti vetë, në urimin e tij, nuk foli për sot — kujtoi 4 korrikun e vitit 1918, kur Fan Noli u takua me presidentin Woodrow Wilson, dhe mbështetjen që parimi wilsonian i vetëvendosjes i dha shtetit shqiptar pas Luftës së Parë Botërore përmes "14 Pikave". Nga Wilson-i i 1918-ës te ndërhyrja e NATO-s në Kosovë më 1999, Amerika ka qenë vërtet aty në momentet kur ekzistenca shqiptare ka qenë në lojë. Krenaria për këtë miqësi është pjesë e identitetit — dhe Zhurma nuk e vë atë në dyshim.

Pyetja jonë është tjetër: a mjafton rituali?

Çfarë fsheh ceremonia

Mirënjohja e përhershme është ndjenjë, jo strategji. Dhe ndërsa Tirana e Prishtina përsërisnin formulat e miqësisë, mesazhi që erdhi nga vetë Uashingtoni kishte një regjistër tjetër. Fjalimi i presidentit Donald Trump për 250-vjetorin nuk foli për aleatët e vegjël të Ballkanit; foli për brendinë amerikane — "Amerika nuk do të jetë kurrë një vend komunist". Ishte një mesazh për një luftë kulturore të brendshme, jo një premtim ndaj shqiptarëve.

Kjo është hendeku që ceremonia e mbulon. Administrata e sotme amerikane e sheh botën në terma transaksionalë — tarifa, tërheqje, kosto-përfitim. Një aleancë "më e fortë se kurrë", siç e quajti Kurti, matet jo me urime por me atë që Uashingtoni bën kur Kosova ka nevojë: për njohjen e mbetur, për dialogun me Serbinë, për mbrojtjen kur posterët anti-shqiptarë shfaqen sërish në rrugët e Serbisë. Për asnjërën prej tyre një pullë postare ose një bluzë me flamur nuk është përgjigje.

Skepticizmi që i shërben miqësisë

Të duash Amerikën nuk do të thotë të mos e pyesësh atë. Një klasë politike e pjekur do të kremtonte 4 korrikun dhe do të kërkonte, me të njëjtin zë, çfarë kërkon prej aleatit: qëndrueshmëri, jo humor; angazhim, jo komplimente. Regjistri që Tirana përdor me Brukselin — afate, kërkesa, leverazh — mungon plotësisht me Uashingtonin, pikërisht ndaj partnerit ku pesha strategjike është më e madhe.

Zhurma qëndron jashtë të dy fronteve politike, por brenda një bindjeje: skeptik politikisht, krenar kulturalisht. Krenaria për miqësinë amerikane është e vendit të saj. Por një shtyp që pyet duhet të vërejë kur një konsensus është aq i plotë sa nuk lë asgjë të pashqyrtuar. Çështja nuk është nëse duhet falënderuar Amerika — kjo është e qartë. Çështja është nëse dikush, në Tiranë a në Prishtinë, po e bën punën e vështirë që fshihet pas ceremonisë.