Si ishte ndarë Shkodra sipas besimit në 1912?

SHKODËR — Dokumenti statistikor osman zbulon se Shkodra e vitit 1912, në prag të rrethimit dramatik, ishte e ndarë sipas bindjeve fetare në mënyrë të prerë. Analiza e Prof. Dr. Pal Nikollit ndriçon strukturën demografike të popullsisë: në fshatrat rurale dominonte një besim i vetëm, ndërsa qyteti i Shkodrës funksiononte si mozaik ku bashkëjetonin myslimanë dhe të krishterë.

Regjistrimi i vitit 1912, viti i fundit i sundimit osman në Shqipëri, regjistroi 33,300 banorë në rajonin e Shkodrës. Qyteti ishte qendra e madhe urbane me 24,409 banorë (73.3% të totalit), ndërsa 8,891 banorë (26.7%) jetonin në zonat rurale përreth. Raporti gjinor shfaqej relativisht i balancuar: 17,225 meshkuj kundrejt 16,065 femrave.

Sa i përket përkatësisë fetare, rajoni shfaqte një shumicë myslimane, me 21,795 banorë (65.45%) dhe një komunitet të rëndësishëm të krishterë, përfshirë kryesisht katolikë, me 11,505 banorë (34.55%). Ky raport gjinor reflektonte praninë e garnizoneve ushtarake ose nën-regjistrimin e grave në zonat më konservatore rurale, sipas dokumentit.

Ndër zbulimet më interesante ishte ndarja e prerë gjeografike. Fshatra krejtësisht ose dërrmueshëm të krishterë përfshinin Vrakën (861 të krishterë kundrejt 2 myslimanësh), Sheldien (414 të krishterë), Rrencin (205 të krishterë), Gajtanin (80 të krishterë) dhe Darragjatin (173 të krishterë). Përjashtimi i maleve tregon se regjistri dokumentonte zonën më të qëndrueshme ekonomike, të lidhur me tregun urban përgjatë lumenjve Buna e Drin.

Anasjelltas, fshatrat e populluar kryesisht nga myslimanë përfshinin Dobraçin dhe Golemin (568 myslimanë), Oblikën e Poshtme dhe e Sipërme (977 myslimanë), Boksin (559 myslimanë), Zogajn (537 myslimanë) dhe Zuesin (228 myslimanë). Kjo ndarje gjeografike ishte tipike për strukturën etno-fetare të Ballkanit osman, ku komunitetet jetonin sipas besimit në zona të dallueshme.

Vetë qyteti i Shkodrës ishte ndryshe — një mozaik urban ku bashkëjetonin 16,363 myslimanë dhe 8,046 të krishterë. Në mjedisin rural, vetëm disa fshatra si Bërdica e Poshtme (364 të krishterë dhe 326 myslimanë) dhe Karakaya (281 të krishterë dhe 267 myslimanë) shfaqnin përzierje të barabartë. Përzierja në qytet kontrastonte ndjeshëm me segregimin rural.

Ky dokument statistikor mban vlerë të jashtëzakonshme pasi ngrin në kohë fotografinë demografike të Shkodrës pikërisht përpara Rrethimit dramatik (1912-1913) nga ushtritë ballkanike. Regjistrimi, botuar në Stamboll në 1933 nën titullin "Mbrojtja e Shkodrës" nga Shtypshkronja Ushtarake me autorë A. Nafiz dhe Kiramettin, mbetet dëshmi e patjetërsueshme për historianët dhe studiuesit e Ballkanit fillimshekulli.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA