Prof. Keçmezi-Basha: Mërgata shqiptare, vazhdimësi e rezistencës

PRISHTINË — Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha e ka përfunduar monrafinë e saj për mërgatën shqiptare, duke e shpallur atë jo si të thjesht emigruar, por si vazhdimësi të rezistencës kombëtare jashtë kufijve të Kosovës. Përmes analizës së dokumenteve arkivore dhe të rrëfimeve njerëzore të shkruara me lot, mall dhe dashuri të pashuar për atdheun, ajo zbulon se çdo faqe mbante jehonë të një jete të ndërprerë, të një familjeje të ndarë dhe të një zemre që rrihte larg, por kurrë nuk pushonte së jetuari për Kosovën.

Në ese të botuar sot nga Fjala, istoriane thekson se shqiptarët u detyruan të largohen nga atdheu jo për luksi, por për të shpëtuar robërisë, për të siguruar mbijetesën dhe për të mbajtur gjallë idealin e lirisë. Ata punuan në fabrika, miniera, ndërtimtari dhe punë të rënda të tjerë në Europën Perëndimore, duke lënë pas shtëpitë, prindërit, fëmijët dhe varret e të parëve, por kurrë nuk u ndanë nga ideali kombëtar. Kurbeti për ta nuk ishte vetëm largësi gjeografike, por plagë e hapur në shpirt.

Dokumente arkivore të analizuara nga Keçmezi-Basha zbulojnë se çdo mërgatar mbante Kosovën në zemër, duke ndërtuar shoqata, botuar gazeta dhe revista, shpërndarë trakte, organizuar demonstrante dhe takuar politikanë, gazetarë dhe veprimtarë të të drejtave të njeriut. Në çdo qytet ku vendoseshin, ata ndërtonin ura të padukshme që i lidhnin me atdheun, duke mbështetur familjet, ruajtur identitetin kombëtar dhe bërë çështjen shqiptare të dëgjohej në kancelaritë evropiane, institucionet ndërkombëtare, mediat botërore dhe në ndërgjegjen e opinionit publik ndërkombëtar.

Studimi vlerëson se mërgata u shndërrua në „kështjellë të heshtur të patriotizmit“ gjatë viteve më të errëta të okupimit, ruajgjuar gjuhën, kulturen dhe kujtesën historike kundër përpjekjeve sistematike të regjimit për të zbehur identitetin kombëtar. Okupimi manifestoheshin në frikë të përhapur, heshtje të detyruar të intelektualëve, ndjekje të vazhdueshme të patriotëve, diskriminim në arsim dhe punësim, censurë dhe përpjekje për të shuar gjuhën dhe kulturën shqiptare.

Autora tërheq paralelin midis varfërisë materiale dhe robërisë shpirtërore, thekson duke se buka mund të mungonte për një ditë, por liria u mohohej për vite e dekada të tëra, duke bërë mërgimin një udhëtim të imponuar nga rrethanat, jo nga dëshira. Regjimi synonte të sundonte mendimin, fjalën dhe ndërgjegjen, duke bërë frikën pjesë të përditshmërisë dhe duke thyer solidaritetin me mosbesim të ndezur me qëllim.

Keçmezi-Basha thekson se politika e regjimit serb nuk kufizohej në kontroll politik, por synonte dobësimin e pranisë shqiptare përmes një kombimi presionesh ekonomike, politike dhe policore që nxitnin largimin e popullsisë. Megjithatë, historia dëshmoi se largimi fizik nuk nënkuptoi kurrë largim shpirtëror: shqiptarët e mërguar e morën Kosovën me vete në zemër, në mendje dhe në çdo veprim, duke kthyer mallin në forcë, sakrificën në mision dhe mërgimin në hapësirë ku ruhej kujtesa kombëtare.

Falë angazhimit të pandërprerë të mërgatës, çështja shqiptare nuk mbeti dramë e heshtur. Ajo u bë ura që lidhi Kosovën me botën demokratike dhe zë që nuk reshti së kërkuari drejtësi, liri dhe dinjitet. Keçmezi-Basha konkludon se pa rrjetin e jashtëzakonshëm të solidaritetit dhe sakrificës që mërgata ndërtoi, rezistenca kombëtare dhe ndërkombëtarizimi i çështjes së Kosovës do të kishin munguar një shtyllë fundamentale.

Eseja mbaron me një pyetje morale dhe historike: çfarë do të kishte qenë Kosova pa mërgatën e saj, duke lënë hapur reflektimin mbi kontributin e papërshkrueshëm të atyre që e lanë atdheun me lot në sy por e mbajtën atë përgjithmonë në zemër.

Burim: Fjala
— Redaksia ZHURMA