Ngurtësia e nyjave: 30–60 minuta tregojnë kur duhet te mjeku

Është mëngjesi i parë i shtatorit dhe pushimet kanë mbaruar — Ekonomia Online e përshkruan muajin si atë që të kujton se vera mbaroi shpejt, me rikthimin në punë e në shkollë. Por për shumë prej nesh rikthimi fillon më keq se sa duhet: çohemi, hapi i parë është i vështirë, gjuri kërcet, qafa refuzon të kthehet. Telegrafi dhe botasot.info, të cilët përcjellin të njëjtin material mjekësor, japin një lajm të mirë e një paralajmërim: ngurtësia e nyjave pas pushimit apo gjumit është kryesisht normale — por ka një kufi të matshëm që ndan të padëmshmen nga ajo që kërkon mjek.

Pse ka rëndësi

• Nyjat janë vendet ku bashkohen dy ose më shumë eshtra; lëngu sinovial brenda tyre lubrifikon nyjat, zvogëlon fërkimin mes eshtrave dhe ushqen kërcin — shpjegon Telegrafi.
• Qëndrimi i gjatë ulur ose shtrirë i tendos muskujt rreth nyjave dhe dobëson qarkullimin e gjakut, ndaj nyjat marrin më pak oksigjen dhe lëndë ushqyese.
• Kufiri 30–60 minuta: ngurtësia që largohet brenda gjysmë ore është zakonisht e padëmshme; ajo që zgjat më shumë dhe shoqërohet me ënjtje, nxehtësi ose skuqje duhet kontrolluar te mjeku.

Çfarë ndodh në trup kur pushojmë? Brenda nyjave, ku bashkohen dy ose më shumë eshtra, gjendet lëngu sinovial, që lubrifikon, zvogëlon fërkimin dhe ushqen kërcin. Kur mbetemi ulur ose shtrirë me orë të tëra, rreth nyjave mund të grumbullohet lëng, muskujt e indet përreth tensionohen dhe qarkullimi i gjakut dobësohet — nyjat marrin më pak oksigjen dhe lëndë ushqyese, shkruajnë Telegrafi dhe botasot.info. Dr. Samuel Ashby, kirurg ortoped në Banner Health, cituar nga Telegrafi, thotë se në këtë situatë hapat e parë pas pushimit janë më të vështirët, sidomos pas gjumit të natës — por shton se jo çdo ngurtësi pas pushimit është domosdoshmërisht shenjë problemi.

Ngurtësia e padëmshme shfaqet më shpesh në mëngjes dhe te të moshuarit, sepse nyjat humbin fleksibilitetin natyral me kalimin e viteve. Prek më shumë edhe personat me mbipeshë, ata me dehidrim ose me marrje të pamjaftueshme të lëngjeve, si dhe ata që flenë në dyshek apo jastëk jo të përshtatshëm, i cili ngarkon qafën, shpinën dhe ijët. Shenja dalluese e këtij lloji, shkruan botasot.info, është se largohet brenda 30 minutash dhe nuk pengon aktivitetet e përditshme.

Kur duhet të shqetësohemi? Te shumë të moshuar ngurtësia vjen nga osteoartriti — kërci që mbron nyjat dëmtohet gradualisht, më së shpeshti te gjunjët, ijët, duart dhe shtylla kurrizore, me dhimbje gjatë lëvizjes dhe ndjesi kërcitjeje ose "plasjesh" në nyje. Format inflamatore, si artriti reumatoid dhe lupusi, ndodhin kur sistemi imunitar shkakton inflamacion të nyjave. Te këto raste ngurtësia e mëngjesit zgjat më shumë se 30–60 minuta, shoqërohet me ënjtje, nxehtësi ose skuqje, dhimbja nuk përmirësohet pas lëvizjes dhe shfaqen lodhje e dobësi e përgjithshme.

Shenjat që botasot.info i rendit si paralajmëruese: ngurtësia zgjat më shumë se 30–60 minuta; dhimbja përkeqësohet me kalimin e kohës; ka ënjtje, nxehtësi ose skuqje në zonën e nyjës; lëvizjet kufizohen; dhimbja pengon gjumin dhe jetën e përditshme.

Çfarë mund të provoni që këtë javë, sipas këshillave që përmbledh Telegrafi:

• Mos u hidhni menjëherë nga shtrati. Lëvizjet e papritura pas zgjimit i bëjnë hapat e parë më të vështirë; filloni me shtrirje të lehta dhe ecje të ngadaltë — rrotullime të nyjave, përkulje të gjunjëve, shtrirje anësore — para se ta nisni ditën.
• Ngrihuni çdo 30–60 minuta. Qëndrimi i gjatë ulur është një nga shkaqet kryesore të ngurtësisë; mjafton të ngriheni, të shtriheni pak ose të ecni. Aktiviteti i rregullt me intensitet të ulët — ecja, noti, biçikleta, joga, pilates, ushtrimet e shtrirjes — është mbrojtja më e mirë.
• Kini parasysh ujin dhe dyshekun. Dehidrimi përmendet shprehimisht si faktor rëndues, po ashtu dysheku apo jastëku jo i përshtatshëm që ngarkon qafën, shpinën dhe ijët.

Asnjë nga këto nuk premton zgjidhje të shpejta — burimet mjekësore këtu nuk përmendin çajra detoksi, as suplemente me prova të dyshimta, vetëm lëvizje, ujë dhe pushime të rregullta.

Këtu hyn edhe konteksti ynë. Ekonomia Online shënon se shtatori është muaji që të kujton se pushimet mbaruan — por edhe një nga muajt më të mirë për të pushuar: çmimet bien mbi 20 për qind në fillim të muajit dhe deri në 50 për qind në fund të tij, ndërsa eksperti i udhëtimeve Rick Steves rekomandon prill–qershorin dhe shtator–tetorin për të moshuarit që udhëtojnë në Evropë, larg turmave dhe nxehtësisë. Pikërisht të moshuarit janë grupi që Telegrafi e përmend si më të prekurin nga ngurtësia e mëngjesit — prandaj, për ata që i kemi në shtëpi ose që vijnë nga diaspora për pushime në shtator, ky muaj ofron një kohë më të mirë udhëtimi, por me një kusht: ndalesa të shpeshta nga ulja, jo orë të tëra në autobus apo makinë. Edhe shkrimi i Telegrafit për udhëtimet këshillon që para nisjeve të gjata të shmangen vaktet e rënda e ekranet — e njëjta disiplinë ndalesash u vlen edhe nyjave.

Kur mbaron vetë-mjekimi: nëse ngurtësia zgjat më shumë se gjysmë ore çdo mëngjes, dhimbja përkeqësohet me kohën, shfaqen ënjtje, nxehtësi ose skuqje, lëvizjet kufizohen ose dhimbja pengon gjumin — shkoni te mjeku. Format inflamatore të artritit nuk largohen me shtrirje; ato diagnostikohen e trajtohen me mjekim. Te shumica e personave të shëndetshëm, përmbyll botasot.info, ngurtësia është vetëm reagim ndaj mungesës së lëvizjes dhe largohet pas disa minutash aktivitet.

Burimet:

• Telegrafi — shkaqet e ngurtësisë së nyjave dhe këshillat e kirurgut ortoped dr. Samuel Ashby
• botasot.info — shenjat paralajmëruese dhe masat e lehtësimit në shtëpi
• Telegrafi — parehatia gjatë udhëtimeve të gjata dhe këshillat e mjekes Punam Krishan
• Ekonomia Online — pse shtatori është muaj i mirë pushimi, zbritjet 20–50% dhe rekomandimi i Rick Steves
• exit.al — analizë politike mbi Zvërnecin, Tavolara Bay dhe FIFA-n (jashtë fushës së këtij shkrimi)

— Redaksia ZHURMA