Ljubia: demoni shumëkrenor i ujit dhe i stuhisë në mitologjinë shqiptare

Ljubia (në shqipen standarde lubia; trajta të tjera: lubi, luvgji) është një demon femëror i ujit dhe i stuhisë në mitologjinë shqiptare, e përfytyruar zakonisht si gjarpërushë ose dragua shumëkrenor, shumë e afërt me kuçedrën. Sipas besimeve popullore, ajo rri pranë ujërave dhe i than ato, ndërsa në besimet e Shqipërisë së Jugut merr edhe tiparet e një hyjnie stuhie.

Paraqitja dhe atributet

Në gojëdhëna lubia përshkruhet si gjarpër shumë i madh me bisht të gjatë dhe me shumë krerë — sipas varianteve, nga shtatë deri në njëqind. Ashtu si hidrës së Lernës në mitologjinë greke, kur i pritet një kokë, asaj i rritet një tjetër në vend. Tipari i saj përcaktues është grykësia e pangopur: në rrëfenjat popullore thuhet se e pëlqen sidomos mishin e vajzave të vogla dhe se banon në një kopsht të mrekullueshëm perimesh. Nga kjo grykësi mitike, fjala lubi ka mbetur në shqipen e sotme edhe si emërtim figurativ për njeriun e pangopur.

Uji, thatësira dhe flijimi

Motivi qendror i lubisë është pushteti mbi ujin. Sipas besimeve të dokumentuara në studimet e mitologjisë shqiptare, ajo mund t'i thajë ujërat dhe zbutet vetëm me flijimin e një virgjëreshe. Ky motiv i sundimit mbi ujin e lidh ngushtë me kuçedrën: asaj, sipas gojëdhënave, i vishet zënia e ujit të puseve, të burimeve dhe të liqeneve, që shkaktonte thatësira të gjata, dhe i bëheshin flijime — zakonisht një vajzë — derisa ta vriste një hero.

Emri dhe lidhja me kuçedrën

Prejardhja e fjalës mbetet e diskutueshme: gjuhëtari Vladimir Orel e nxjerr nga trajta luvgat, prej latinishtes vulgare *lupus peccatus, ndërsa një shpjegim tjetër e lidh me një trajtë protoshqipe *laubitja, të afërt me foljen protosllave ľubiti. Si figurë, lubia trajtohet në veprat studimore krah kuçedrës — të dyja gjarpërusha femërore shumëkrenore që kërkojnë flijime njerëzore — dhe pasqyrohet ndër të tjera në fjalorin e albanologut Robert Elsie (2001) dhe në veprën Mitologjia ndër shqiptarë të etnologut Mark Tirta (2004).

Burimet: Robert Elsie, A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001); Mark Tirta, Mitologjia ndër shqiptarë (2004); Wikipedia: Ljubi; Wiktionary: lubi; InforCulture: Figurat mitologjike popullore shqiptare.