Abdyl Frashëri: udhëheqësi i Lidhjes së Prizrenit dhe ideologu i shtetit shqiptar

Abdyl Frashëri (1 qershor 1839 – 23 tetor 1892) ka qenë deputet shqiptar në parlamentin osman, një nga udhëheqësit kryesorë të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe ideologu i platformës për një vilajet të bashkuar autonom shqiptar. Ai është figura qendrore e Rilindjes Kombëtare dhe vëllai i Naim Frashërit e Sami Frashërit.

Pse ka rëndësi

• Është arkitekti politik i Lidhjes së Prizrenit: hartoi platformën që lëvizja adoptoi dhe kryesoi komisionin e punëve të jashtme në kuvendin themelues;
• Formuloi për herë të parë, në kushtet e Traktatit të Shën Stefanit, idenë e një shteti autonom shqiptar nën suzerenitetin osman — ose të paktën të një vilajeti të bashkuar që sanksiononte kufijtë etnikë shqiptarë;
• U përfaqësua Toskërinë në Kuvendin e Parë të Dibrës (1 nëntor 1878) dhe organizoi Kuvendin e Prevezës (janar 1879), duke penguar lëshimin e Çamërisë;
• Familja e tij — Naimi, Samiu, Mehdi Frashër — u bë shtylla e kulturës dhe politikës shqiptare për gjysmë shekulli.

Kush ishte

Abdyl Frashëri lindi në fshatin Frashër të Vilajetit të Janinës (sot në rrethin e Përmetit), i biri i Halit beut (1797–1859) dhe Emine hanëmit (1814–1861). Qysh më 1877 u shqua si personalitet politik kur Kriza Lindore kërçënoi trojet shqiptare: si kryetar i Komitetit Shqiptar të Janinës hartoi projektin e shpalljes së pavarësisë së Shqipërise me anën e një kryengritjeje çlirimtare antiosmane. Bisedimet me përfaqësuesit e Greqisë në korrik dhe dhjetor 1877 për një aleancë shqiptaro-greke dështuan, sepse Athina nuk pranoi një Shqipërni të Pavarur brenda kufijve të saj etnikë.

Lidhja e Prizrenit

Në fund të vitit 1877 Abdyl Frashëri u zgjodh kryetar i Komitetit Qendror për Mbrojtjen e të Drejtave të Kombësisë Shqiptare, i formuar në Stamboll. Si autor kryesor i platformës politike, që e parashtroi edhe në shtypin evropian gjatë pranverës 1878, mori pjesë aktivisht në themelimin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Pas themelimit, ai u shqua si udhëheqës, organizator dhe diplomat i saj, veçanërisht në vilajetet e Janinës dhe të Kosovës. Në Kuvendin themelues u zgjodh kryetar i komisionit të punëve të jashtme; përfaqësiu Toskërinë në Kuvendin e Parë të Dibrës, ku u miratua rezoluta për krijimin e vilajetit të bashkuar autonom, dhe organizoi Kuvendin e Prevezës që pengoi lëshimin e Çamërisë.

Pasi shtypja e Lidhjes

Pas shtypjes së Lidhjes më 2 maj 1881, Abdyl Frashëri u arrestua dhe u burgos në kalanë e Prizrenit për tre vjet, që ia rrënuan shëndetin. Më pas u internua me familjen në Ballëkesir e Bandërma të Anadollit rreth dy vjet të tjera. U amnistua me ndërhyrjen e Gazi Osman Pashës dhe u kthye në Stamboll, ku u emërrua përfaqësues i këshillit bashkiak. Ndërroi jetë në kryeqytetin e perandorisë pas një sëmundjeje të gjatë, më 1892. Mban titullin "Hero i Popullit".

Burimet

• Abdyl Frashëri — Wikipedia (sq), burimi kryesor i fakteve për këtë ekspozitë.
• Gawrych, George (2006). The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913 — burimi anglisht i cituar për biografinë.