145 persona të zhdukur në Drenas, Skenderaj dhe Vushtrri, 27 vjet pas luftës

PRISHTINË — Vetëm nga rajoni i Drenasit, Skenderajt dhe Vushtrrisë 145 persona ende figurojnë të zhdukur, ndërsa në tërë Kosovë numri arrin 1.560, sipas të dhënave të paraqitura gjatë një debati publikë pas shfaqjes së një dokumentari të BIRN Kosovës për rajonin e Drenasit. Dokumentari rikthen kujtesën për pasojat e luftës dhe rrëfen përvojat e familjeve që vazhdojnë të përballen me mungesën, pasigurinë dhe kërkimin e pandërprerë për të vërtetën.

Debati, i mbajtur nën egidën e projektit që ka për qëllim të nxisë ndërgjegjësimin, solli bashkë Ilir Morinën nga Prokuroria Speciale, Kushtrim Garën nga Komisioni Qeveritar për Persona të Zhdukur, Ahmet Grajqevcin, përfaqësues të Shoqatës së Familjarëve të Personave të Zhdukur, Arsim Gërxhaliun nga Instituti i Mjekësisë Ligjore, dhe Kreshnik Gashin nga KALLXO.com.

Gashi, ideatori i projektit, theksoi se nuk ekziston pajtim pa drejtësi, dhe drejtësia nuk mund të arrijë pa zbardhjen e fatit të të gjithë të pagjeturve. Ai vuri në dukse se procesi i zbardhjes është i pamundur pa dëshmitë e njerëzve që dinë për vendndodhjen e varrezave masive. “Nuk ka pajtim pa pasur drejtësi, dhe drejtësia nuk mund të ndodhë në rast se nuk zbardhet fati i të gjithë të pagjeturve”, tha Gashi, duke shtuar se dokumentarët synojnë të prekin ndërgjegjen e atyre që deri më tani kanë heshtur apo nuk kanë gjetur guximin të flasin, dhe janë të përkthyer edhe në gjuhën serbe dhe angleze për të arritur audiencë ndërkombëtare dhe në Serbi.

Përfaqësuesi i shoqatës së familjarëve, Ahmet Grajqevci, përshkroi dhimbjen e pandërprerë të familjavëve që 27 vite pas luftës ende jetojnë mes shpresës dhe mungesës, duke u përballur me mungesën e bashkëpunimit ndërinstitucional.

Kushtrim Gara nga Komisioni Qeveritar njohu se kjo zonë mbetet ndër më të goditurat, jo vetëm për shkak të krimeve të luftës por edhe për mungesën e informacionit për fatin e të dashurve. Ai tregoi se gjatë 27 viteve të fundit janë realizuar 343 lokacione kërkimi në territorin e tri komunave, bazuar në informaciona të siguruara nga institucionet vendore dhe mekanizmat ndërkombëtarë, duke përfshirë Tribunalin e Hagës, Kombet e Bashkuara, EULEX-in, Institutin e Mjekësisë Ligjore dhe institucionet e Kosovës. “Pothuajse në të gjitha këto lokacione kemi qenë… Nuk ka rast, nuk ka lokacion, nuk ka informatë e cila nuk do të adresohet me prioritet dhe profesionalizëm”, tha Gara, duke theksuar se procesi nuk mund të ketë sukses pa mbështetjen dhe stoicizmin e familjeve.

Arsim Gërxhaliu nga IML shpjegoi se menjëherë pas luftës informacionet ishin më të freskëta dhe kërkesat më të mëdha, dhe se puna zhvillohej mes Instititutit të Mjekësisë Ligjore në Prishtinë dhe bazës në Rahovec, ku ekspertët e Tribunalit të Hagës kryen identifikimin deri në vitin 2003. Ai ngriti shqetësimin se organizata të ndryshme kanë mbledhur dëshmi nga familjarët pa i përcjellë institucioneve përgjegjëse, duke bërë që informacione me vlerë të humbasin.

Ilir Morina nga Prokuroria Speciale mësoi se hapi i parë ka qenë strukturimi i punës së Prokurorisë Speciale dhe të Policisë së Kosovës për të merret me sfidat e krimeve të luftës, përfshirë personat e zhdukur. Prokuroria vazhdon të ketë raste aktive në hetim, duke fokusohet në identifikimin dhe trajtimin e rasteve në koordinim me Policinë e Kosovës dhe institucionet e tjera. Çdo informacion i ri transmetohet menjëherë te Policia e Kosovës, Komisioni Qeveritar dhe IML për procedurat e standardizuara, duke kërkuar të mos shkaktohet traumatizimi i sërishëm i viktimave.

Gashi thirri drejtpërdrejtë ata që kanë informacione të vlefshme të afrohen dhe të dëshmojnë, duke treguar se ekziston një makineri njerëzish idealistë që punon vazhdimisht për të zbuluar fatin e të pagjeturve, por puna e tyre mbetet e varur nga informacionet që marrin nga dëshmitarët.

Burim: Kallxo
— Redaksia ZHURMA