Shtriga: magjistarja gjakpirëse e besimeve popullore shqiptare

Shtriga është një magjistare vampirike e besimeve popullore shqiptare: një grua — sipas gojëdhënave gjithnjë plakë, kurrë vajzë e re — që natën u thith gjakun a fuqinë jetësore foshnjave në gjumë dhe pastaj shndërrohet në insekt fluturues, zakonisht flutur nate, mizë ose bletë. Fjala «shtrigë» rrjedh nga latinishtja strīga («shpirt i keq, magjistare») dhe është e afërt me italishten strega, rumanishten strigă e polonishten strzyga; në rrënjë qëndron strix-i, shpendi i natës që në besimet romake ushqehej me mish e gjak njeriu.

Besimet popullore

Sipas gojëdhënave, shtriga ditën jeton si anëtare e zakonshme e bashkësisë — madje shkon edhe në kishë — ndërsa natën del për gjah. Besohej se shpirti i saj e linte trupin nëpërmjet gojës gjatë gjumit, dilte pa e hapur derën nëpër vrima e plasa dhe mblidhej me shtriga të tjera për të bërë plane; thuhej se hante mish e pinte gjak, madje edhe fëmijët e vet. Dyshimi binte shpesh edhe mbi plaka të pafajshme, sidomos mbi të veja pa djem. Sëmundjet dhe vdekjet e foshnjave janë shpjeguar gjatë me veprimin e saj, dhe sipas besimit vetëm vetë shtriga mund ta shëronte viktimën — shpesh duke i pështyrë në gojë; kush nuk shërohej prej saj, sëmurej e vdiste. Në folklorin e Shqipërisë së Veriut thuhej se shtrigë nuk lind, por bëhesh — shpesh nga smira ose nga jeta pa fëmijë.

Mbrojtja dhe dokumentimi

Mbrojtjet popullore mbështeteshin te hudhra — për shembull, një copë bukë me hudhër pranë fëmijës në gjumë. Udhëtarja angleze Edith Durham, që e dokumentoi figurën në veprën e saj High Albania dhe në artikullin «Of Magic, Witches and Vampires in the Balkans» (1923), shënoi besimin se një kryq prej ashti derri, i vendosur te dera e kishës ditën e Pashkëve, e mbante shtrigën të bllokuar brenda; po ashtu, një monedhë argjendi e njomur në gjakun që ajo villte, e mbështjellë me pëlhurë, shërbente si hajmali. Figura trajtohet edhe në fjalorin e albanologut Robert Elsie për fenë, mitologjinë dhe kulturën popullore shqiptare (2001) dhe në studimin e etnologut Mark Tirta Mitologjia ndër shqiptarë (2004).

Figurat e afërta

Shtriga bën pjesë në një familje të gjerë ballkanike e evropiane figurash magjistare-vampirike me prejardhje nga i njëjti burim latin: strega italiane, strigă-ja (strigoi) rumune dhe strzyga polake.

Burimet: Robert Elsie, A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001); Edith Durham, High Albania dhe «Of Magic, Witches and Vampires in the Balkans», Man 23 (1923); Mark Tirta, Mitologjia ndër shqiptarë (2004); Theresa Bane, Encyclopedia of Vampire Mythology; Wikipedia: Shtriga; Wikipedia (sq): Mitologjia shqiptare.

Lexim i plotë: Shtriga sipas Edith Durham — shkrimi i plotë.