Dimri i vitit 2000 ne Mitrovice ishte i ftohte ne cdo kuptim te fjales. Lufte kishte perfunduar vetem disa muaj me pare, trupat e KFOR-it patrullonin rrugvet, dhe qyteti ishte fizikisht i ndare ne dy pjese: jugu shqiptar dhe veriu serb, te ndara nga ura mbi lumin Iber.
Konteksti i perplasjes
Pas perfundimit te bombardimeve te NATO-s ne qershor 1999 dhe terheqjes se forcave serbe, Kosova ishte nen administrimin e Kombeve te Bashkuara (UNMIK). Por ne Mitrovicen e Veriut, strukturat paralele serbe vazhdonin te funksiononin, te financuara dhe te dirigjuara nga Beogradi.
Per shqiptaret qe deshironin te ktheheshin ne shtepite e tyre ne veri, situata ishte e pamundshme. Dhuna, intimidimi, dhe pengesa fizike i mbanin larg. Per ta, ura e Ibrit ishte me shume se nje structure betoni - ishte nje simbol i padrejtesise qe vazhdonite edhe pas luftes.
Ngjarjet e shkurtit 2000
Ne 2-3 shkurt 2000, tensionet arritne kulmin. Nje autobus me shqiptare qe po ktheheshin ne lagjen Kodra e Minatoreve ne veri te Mitrovices u sulmua. Dy persona u vrane dhe dhjetera u plagosen. Ky akt i dhunshm shkaktoi nje vale proteste dhe perplasjesh qe u shtrire ne gjithe qytetin.
KFOR-i u gjend ne nje pozite te veshtire: duhet te mbronte te dy komunitetet, por ne realitet ishte i pa afte te parandalonte dhunene. Barrikadat u ngritne ne te dy anet e ures. Perplasjet me granatat dore, arme zjarri, dhe gureve vazhduane per dite te tera.
Bilanci ishte tragjik: dhjetera te vrare dhe qindra te plagosur, kryesisht civile te pafajshem qe u kapne ne mes te dhunes.
Pasojat
Ngjarjet e shkurtit 2000 kishin pasoja te thella per te ardhmen e Mitrovices dhe te Kosoves:
Ndarja e Mitrovices u cemnetua. Ajo qe filloi si nje situate e perkohshme pas luftes u kthye ne nje realitet te perhershem. Veriu i Mitrovices do te mbetej jasht kontrollit te institucioneve te Kosoves per me shume se dy dekada.
Bashkesia nderkombetare kuptoi se administrimi i Kosoves do te ishte shume me i nderlikuar se kishte parashikuar. UNMIK-u u detyrua te pranonte qe nuk mund te garantonte siguri per te gjithe komunitetet.
Per shqiptaret e Mitrovices, shkurti 2000 u be nje kujtim i dhimbshem se lufta mund te kishte perfunduar, por paqja nuk kishte filluar.
Mitrovica sot
Njezet e pese vjet me vone, Mitrovica vazhdon te jete nje qytet i ndare. Ura e Ibrit eshte bere simbol nderkombetar i ndarjes etnike. Perkunder perpjekjeve te shumta per integrim, realiteti ne terren ka ndryshuar pak.
Por ka edhe shenja shprese. Nje brez i ri qe nuk e ka perjetuar luften po rrite ne te dy anet. Organizata te shoqerise civile punojne per dialog nderkomunitarer. Dhe disa projekte ekonomike po tregojne qe bashkepunimi eshte i mundur edhe ne kushte te veshtira.
Mitrovica meriton me shume se te jete simbol i ndarjes. Ajo meriton te jete simbol i bashkimit - jo te detyruar, por te ndertuar me durim, respekt, dhe vullnet te mire.
