Rënia e Murit të Berlinit: si e hapi kaosi diplomatik natën e 9 nëntorit 1989

Më 9 nëntor 1989, pas 28 vjetësh ndarjeje, Muri i Berlinit u hap papritur — jo nga një vendim i planifikuar, por nga një gafë komunikimi në një konferencë shtypi që u përhap brenda orësh dhe mori jetën e vet. Brenda pak muajsh, Gjermania Lindore dhe Perëndimore do të bashkoheshin; brenda dy vjetësh, i gjithë Bllok Sovjetik do të shpërbëhej.

Pse ka rëndësi

• Është momenti simbolik që shënoi fundin e Luftës së Ftohtë dhe të ndarjes së Evropës në dy blloqe ideologjike;
• Rrëzimi i murit nuk erdhi nga një urdhër ushtarak apo diplomatik, por nga një përgjigje e paqartë e një zyrtari në konferencë shtypi — një rast shkollor se si informacioni i keqkuptuar mund të ndryshojë historinë;
• Brenda malit të mbetur pak muajsh, procesi çoi drejt ribashkimit gjerman (3 tetor 1990) dhe përshpejtoi shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik më 1991;
• Për Shqipërinë dhe Kosovën, viti 1989 shënon fillimin e një dekade që do të sjellë edhe fundin e izolimit shqiptar dhe krizën jugosllave.

Një qytet i ndarë që nga 1961

Muri i Berlinit u ngrit natën e 12-13 gushtit 1961 nga Gjermania Lindore (RDGJ), duke ndarë fizikisht Berlinin Perëndimor nga Berlini Lindor dhe pjesa tjetër e RDGJ-së. Për 28 vjet, muri — me kulla roje, tela me gjemba dhe një "brez vdekjeje" të minuar — u bë simboli më i njohur botëror i ndarjes së Evropës mes Perëndimit dhe Bllokut Sovjetik. Dhjetëra njerëz humbën jetën duke u përpjekur ta kalonin gjatë gjithë kësaj periudhe.

Vera dhe vjeshta e revolucioneve paqësore

Në verën e 1989-s, kriza e regjimeve komuniste në Evropën Lindore u thellua me shpejtësi: Hungaria kishte filluar të hapte kufirin e saj me Austrinë, dhe mijëra gjermanolindorë kaluan nëpër të për në Perëndim. Protesta masive në qytete si Lajpcigu shtuan presionin mbi udhëheqjen e RDGJ-së. Erich Honecker, udhëheqësi historik i vendit, u shkarkua më 18 tetor 1989, duke lënë pas vetes një regjim që kërkonte një gjest për të mbajtur situatën nën kontroll.

Konferenca e shtypit dhe fjalët e Schabowski-t

Më 9 nëntor 1989, zyrtari i Byrosë Politike Günter Schabowski u caktua të shpallte publikisht rregulla të reja, më fleksibël, udhëtimi për qytetarët e RDGJ-së — një lehtësim i menduar për t'u zbatuar gradualisht, nga dita e nesërme. Por Schabowski, i cili sipas burimeve nuk e kishte lexuar me kujdes dokumentin që i ishte dorëzuar pak para konferencës, u pyet nga një gazetar se kur do të hynin në fuqi rregullat e reja. Pasi hezitoi, ai u përgjigj: "ab sofort, unverzüglich" — "menjëherë, pa vonesë."

Deklarata u përhap shpejt: emisioni kryesor i lajmeve të ARD-së në Gjermaninë Perëndimore e transmetoi atë në orën 20:00 si lajmin kryesor, nën titullin "RDGJ hap kufirin." Brenda orëve, mijëra qytetarë të Berlinit Lindor u mblodhën te pikat kufitare, duke kërkuar të kalonin menjëherë — edhe pse asnjë udhëzim zyrtar nuk i kishte arritur ende rojet kufitare.

Natë kaosi te pikat kufitare

Rojet kufitare, të papërgatitura dhe pa urdhra të qarta nga eprorët, u ndodhën përpara turmave gjithnjë e më të mëdha dhe presionit në rritje. Pa mundësi tjetër, ato u dorëzuan dhe hapën pikat kalimi. Njerëz nga të dyja anët e murit u ngjitën mbi të, u përqafuan dhe festuan gjatë gjithë natës — skena që u përhapën në ekranet e televizorëve në mbarë botën si simboli i fundit të Luftës së Ftohtë.

Pasojat

Rrëzimi i murit hapi rrugën për ribashkimin zyrtar të Gjermanisë më 3 tetor 1990. Në vitet që pasuan, procesi i çliruar në Berlin u përsërit — me ritme dhe forma të ndryshme — në gjithë Bllokun Lindor, duke çuar drejt shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik më 1991 dhe rirenditjes së hartës politike të Evropës për tri dekadat në vijim.

Foto: Gjermanolindorë dhe gjermanoperëndimorë te Porta e Brandenburgut, nëntor 1989 — riprodhim nga dokumentacion publik, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).