Në vjeshtën e vitit 1912, Perandoria Osmane po shembej nën sulmet e aleancës ballkanike. Serbia, Greqia, Mali i Zi dhe Bullgaria kishin nisur ofensivën që do të njihej si Lufta e Parë Ballkanike. Për shqiptarët, situata ishte e rrezikshme - pa veprim të shpejtë, tokat e tyre do të ndaheshin mes fqinjëve fitues.
Ismail Qemali dhe plani
Ismail Qemali, politikan i sprovuar që kishte shërbyer në pozicione të larta osmane, kuptoi se momenti kishte ardhur. Ai udhëtoi nëpër Europë për të siguruar mbështetje diplomatike, duke u takuar me zyrtarë austriakë dhe italianë që kishin interes strategjik në ekzistencën e një shteti shqiptar.
Plani ishte i qartë: të shpallej pavarësia para se Konferenca e Ambasadorëve në Londër të vendoste për fatin e territoreve osmane. Fakti i kryer do t'i detyronte fuqitë e mëdha të merrnin parasysh realitetin shqiptar.
28 Nëntori 1912
Më 28 nëntor, 83 delegatë u mblodh në Vlorë. Ata përfaqësonin rajone të ndryshme të trojeve shqiptare - Kosovë, Shkodër, Janinë, Berat, Elbasan. Nuk ishin vetëm politikanë, por edhe intelektualë, tregtarë, dhe udhëheqës fetarë.
Vendimi ishte unanim. Flamuri kuq e zi me shqiponjën dykrenare u ngrit. Himni u këndua. Ismail Qemali lexoi deklaratën e Pavarësisë dhe u zgjodh kryetar i Qeverisë së Përkohshme.
Sfidat e menjëhershme
Por shpallja ishte vetëm fillimi. Realiteti në terren ishte brutal:
- Serbia kishte pushtuar Kosovën dhe një pjesë të Shqipërisë Veriore
- Greqia kontrollonte Janinën dhe Korçën
- Mali i Zi rrethonte Shkodrën
- Shteti i ri nuk kishte as ushtri, as buxhet, as administrate
Fati i Shqipërisë u vendos në Konferencën e Ambasadorëve në Londër, ku u njoh pavarësia por u caktuan kufij që lanë jashtë miliona shqiptarë - Kosova, Çamëria, viset e Maqedonisë Perëndimore.
Trashëgimia e 28 Nëntorit
Pavarësisht kompromiseve të hidhura, 28 Nëntori 1912 mbetet momenti themeltar i kombit shqiptar. Për herë të parë në histori, shqiptarët kishin një shtet të tyrin - edhe nëse të mangët, edhe nëse të sfiduar, por të tyrin.
Sot, 112 vjet më vonë, kjo datë na kujton se liria nuk është dhuratë - është arritje që duhet mbrojtur çdo ditë.
