Në qershor të vitit 1878, ndërsa fuqitë e mëdha europiane mblidheshin në Berlin për të riorganizuar Ballkanin pas Luftës Ruso-Turke, një grup patriotësh shqiptarë mori një nismë që do të ndryshonte historinë: themelimin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.
Konteksti historik
Traktati i Shën-Stefanit, i nënshkruar në mars 1878, parashikonte krijimin e një Bullgarie të madhe që do të përfshinte territore të banuara nga shqiptarë. Mali i Zi dhe Serbia po zgjeroheshin gjithashtu drejt tokave shqiptare. Për shqiptarët, situata ishte alarmante - pa një reagim të organizuar, rrezikohej copëtimi i territorit etnik.
Themelimi i Lidhjes
Më 10 qershor 1878, në xhaminë e Bajrakut në Prizren, u mblodh kongresa themeluese. Mbi 300 delegatë nga Kosova, Shkodra, Janina dhe vilajet të tjera vendosën të formonin një organizatë të përbashkët për mbrojtjen e trojeve shqiptare.
Programi i Lidhjes kishte kërkesa konkrete:
- Mbrojtja e integritetit territorial të trojeve shqiptare
- Bashkimi i të gjitha vilajeteve shqiptare në një njësi administrative të vetme
- Zhvillimi i arsimit dhe kulturës kombëtare
- Krijimi i forcave të armatosura për mbrojtje
Aktiviteti dhe rezistenca
Lidhja nuk ishte vetëm organizatë politike - ajo organizoi edhe rezistencën e armatosur. Në vitin 1880, forcat e Lidhjes i rezistuan me sukses përpjekjeve malazeze për të marrë Hotin dhe Grudën. Në jug, u organizua rezistenca kundër planeve greke për Çamërinë.
Por fuqitë e mëdha europiane nuk ishin të gatshme të pranonin një entitet politik shqiptar. Nën presionin e tyre, Porta Osmane veproi kundër Lidhjes. Në prill 1881, forcat osmane pushtuan Prizrenin dhe arrestuan udhëheqësit.
Trashëgimia
Edhe pse u shtyp me forcë, Lidhja e Prizrenit hodhi themelet e lëvizjes kombëtare shqiptare. Për herë të parë, shqiptarët u organizuan si komb - përtej ndarjeve fetare dhe krahinore - për të mbrojtur interesat e përbashkëta.
Idetë e Lidhjes do të vazhdonin të frymëzonin gjeneratat e ardhshme, duke çuar përfundimisht në shpalljen e Pavarësisë në 1912. Prizreni u bë simbol i rezistencës dhe aspiratave kombëtare.
Sot, 10 qershori festohet si Dita e Lidhjes së Prizrenit - kujtim i momentit kur shqiptarët vendosën që fatin e tyre do ta vendosnin vetë.
