Ne ditet e ftohta te shkurtit 1944, Tirana ndodhej nen okupimin gjerman. Pas terheqjes se forcave italiane ne shtator te 1943-es, Wehrmacht-i gjerman kishte mare kontrollin e vendit, duke vendosur nje regjim okupimi te ashper qe synonte te shtynte cdo forme rezistence.
Konteksti historik
Shqiperia e vitit 1944 ishte nje vend i copetuar. Levizja Nacionalclirimtare, e dominuar nga komunistet, luftonte kunder okupatorit gjerman, por njekohesisht edhe kunder grupeve nacionaliste te Balli Kombetar. Kjo lufte e dyfishtе - kunder okupatorit dhe midis vete shqiptareve - krijoi nje situate kaotike ku civile te pafajshem benin paguen me te rende.
Forcat gjermane, te frustruara nga sulmet partizane qe po intensifikoheshin, vendosen te ndermernin operacione ndeshkimore kunder popullates civile. Kjo ishte nje taktike qe nazistet e kishin perdorur ne mbare Evropen - per cdo ushtar gjerman te vrare, dhjetera civileve do te ekzekutoheshin.
Dita e masakres
Me 4 shkurt 1944, nje operacion i tille ndeshkimor u krye ne disa lagje te Tiranes. Forcat gjermane, te shoqeruara nga bashkepunetoret vendas, hyne ne shtepite e familjeve te dyshuara si mbeshtetes te partizaneve. Dhjetera civilesh - burra, gra, dhe femije - u vrean pa meshire.
Numri i sakte i viktimave mbetet i diskutueshem. Burimet historike flasin per 50 deri 85 te vrare vetem ne kete dite, por shifrat mund te jene me te larta. Shume familje u zhdukene pa lene gjurme, dhe ne kaosin e luftes, regjistrimi i sakrifices ishte pothuajse i pamundshem.
Pse ra ne harrese?
Kjo masakre, si shume te tjera gjate Luftes se Dyte Boterore ne Shqiperi, nuk mori vemendjen qe meritonte. Ka disa arsye per kete:
Se pari, regjimi komunist qe erdhi ne pushtet pas luftes kishte interes te kontrollonte narrativen historike. Vetem ato ngjarje qe i sherbenin propagandes se partise - heroizmi i partizaneve, roli udheheqes i Partise Komuniste - u permenddne dhe u perseritne. Masakra e civileve te pafajshem nuk pershtate me kete narrativ.
Se dyti, pas renies se komunizmit, Shqiperia u perball me shume sfida te menjehereshme - kriza ekonomike, exodi i popullsise, trazirat e 1997-es - qe lene pak hapesire per reflektim historik.
Se treti, mungesa e dokumentacionit te plote - arkivat gjermane jane te shperndara, deshmitaret kane vdekur - e ben rekonstruksionin e plote te ngjarjeve pothuajse te pamundshem.
Rendesea e kujtimit
Megjithate, harresa nuk eshte nje opsion i pranueshme. Cdo komb ka detyrimin moral te kujtoje viktimat e tij, te dokumentoje vuajtjet, dhe te siguroje qe gjeneratat e ardhshme te dine te verteten.
Tirana sot eshte nje qytet modern, plot jete dhe energji. Por nen asfaltin e bulevardeve dhe ndertesave te reja, shtrihen kujtimet e nje kohe te erret qe nuk duhet harruar. Masakra e 4 shkurtit 1944 eshte nje nga ato kujtimne - nje tjeter plage ne historine e gjate te vuajtjeve shqiptare qe meriton te tregohet, te dokumentohet, dhe te kujtohet.
Sepse nje komb qe harron historine e vet eshte i destinuar ta perseriste ate.
