Me 28 nentor 1912, ne qytetin bregdetar te Vlores, Ismail Qemali ngriti flamurin kuq e zi me shqiponjen dykreneshe dhe shpalli Pavaresine e Shqiperise. Ky akt, qe erdhi ne mes te Luftes se Pare Ballkanike, shpenoi nje nga momentet me te rendesishme ne historine shqiptare.
Rrethanat qe sollen pavaresine
Perandoria Osmane, qe kishte sunduar tokat shqiptare per pese shekuj, po shemmbej. Lufta e Pare Ballkanike, qe kishte nisur ne tetor 1912, po e copetonte Perandorine. Serbia, Greqia, Mali i Zi, dhe Bullgaria kishin sulmuar tokat osmane me ambicien per te zgjeruar territoret e tyre.
Per shqiptaret, situata ishte alarmante. Pa nje shtet te tyre, tokat shqiptare do te ndaheshin midis fqinjeve. Serbia synonte Kosoven dhe Shqiperine e Veriut, Greqia synonte Epirin, dhe Mali i Zi kishte ambicie per Shkodren. Nese shqiptaret nuk vepronin shpejt, rrezikohej zhdukja e kombit si entitet politik.
Kongresi i Vlores
Ismail Qemali, nje diplomate me pervojer qe kishte sherbyer ne institucione te larta osmane, kuptoi urgjencen e situates. Me mbeshtetjen e Austro-Hungarise dhe Italise, qe kishin interes strategjik ne kufizimin e Serbise dhe Greqise, ai thirri nje kongres ne Vlore.
Me 28 nentor, 83 delegate nga e gjite Shqiperia u mblodhene ne ndertesen qe sot njihet si Muzeu i Pavaresise. Mes tyre ishin intelektuale, feudale, tregtare, dhe udheheqes fetare - nje permbledhje e larme e shoqerise shqiptare te kohes.
Vendimi per te shpallur pavaresine u mor unanimisht. Flamuri kombetar u ngrit, himni u kendua, dhe Ismail Qemali u zgjodh kryetar i Qeverise se Perkohshme.
Sfidat e menjehereshme
Por shpallja e pavaresise ishte vetem fillimi i nje rruge te gjate dhe te veshtire. Shteti i ri perballej me sfida te jashtezakonshme:
Kufijet nuk ishin te percaktuara. Serbia kishte okupuar Kosoven dhe nje pjese te Shqiperise se Veriut. Greqia kontrollonte Epirin e Jugut. Vetëm nje brez i ngushte bregdetar ishte efektivisht nen kontrollin e qeverise se re.
Njohja nderkombetare nuk ishte e garantuar. Konferenca e Ambasadoreve ne Londer, qe do te vendoste per fatin e Shqiperise, nuk u mblodh derisa ne dhjetor te 1912-es, dhe vendimet perfundimtare u moren ne 1913.
Shteti i ri nuk kishte as ushtri, as burokraci, as infrastrukture. Gjithcka duhej ndertuar nga e para, ne nje kohe lufte dhe kaosi.
Trashegimia e 28 Nentorit
Pavaresisht sfidave, akti i 28 nentorit 1912 ishte nje arritje historike e jashtezakonshme. Per here te pare ne histori, shqiptaret kishin nje shtet te tyrin - nje entitet politik qe perfaqesonte vullnetin e kombit per te qene i lire.
Kjo date vazhdon te festohet si dita me e shenjte ne kalendarin kombetar shqiptar. Ajo na kujton qe liria nuk eshte dhurate - eshte arritje qe kerkon guxim, vizion, dhe sakrifice.
Sot, 113 vjet me vone, sfidat jane te ndryshme por parimi mbetet i njejte: fati i shqiptareve duhet te vendoset nga vete shqiptaret. Kjo ishte mesazhi i Ismail Qemalit ne 1912, dhe kjo mbetet porosia e tij per gjeneratat qe erdhene pas.
