Ora: qenia mbrojtëse e fatit në mitologjinë shqiptare

Ora (shumës: orët) është qenie femërore mbrojtëse e besimeve popullore shqiptare, e lidhur ngushtë me fatin e njeriut. E gjallë sidomos në trevat gege në veri të lumit Drin, ora përfytyrohet përgjithësisht e padukshme, pa trup e pa formë, dhe shfaqet vetëm kur mishërohet — si vashë e bukur ose si gjarpër. Populli u drejtohej orëve me emra përkëdhelës: «qofshin të bardha», «ato të mirat».

Roja e fatit dhe e shtëpisë

Sipas besimeve të veriut, orët kryejnë detyrën që në jug u takon fative e mirave: vijnë natën e tretë pas lindjes te djepi i foshnjës dhe ia caktojnë fatin e jetës. Përtej lindjes, ora shoqëron e mbron: gjuha popullore ruan shprehjet «ora e njeriut», «ora e shtëpisë», «ora e fisit» dhe «ora e bajrakut». Besohej se orët i ndihmonin të mirët e punëtorët dhe i ndëshkonin të këqijtë; vendet ku pushonin — mrizet, udhëkryqet, qafat e maleve e brigjet e lumenjve — mbaheshin me nderim, dhe braktisja nga ora merrej si fatkeqësi për njeriun a shtëpinë.

Trajtat: vasha, gjarpri dhe tri ngjyrat

Kur merr trajtë, ora shfaqet si vashë e bukur ose si gjarpër; gjarpri i shtëpisë nuk duhej trazuar kurrë, sepse mbahej si ora e saj. Karakteri i njeriut pasqyrohej te ora e tij: trimit dhe punëtorit i takonte një orë e bardhë, përtacit a frikacakut një orë e zezë. Në malësinë e Dukagjinit dokumentohet besimi në tri orë: e bardha, që shpërndan fatbardhësinë; e verdha, që sjell fatkeqësinë; dhe e zeza, që vendos vdekjen.

Orët në epikë dhe lidhjet me figurat e tjera

Në ciklin e kreshnikëve orët u dalin heronjve në ndihmë: i këshillojnë, i ndihmojnë në beteja dhe ua shërojnë plagët me bimë mjekësore. Orët qëndrojnë pranë zanave në besimet gege, ndërsa në jug u përgjigjen fatia e mira, si dhe vitorja, gjarpri mbrojtës i shtëpisë. Studiuesi Franz Nopcsa e ka lidhur emrin e tyre me oreadat, nimfat malore të grekëve të vjetër; figurën e kanë trajtuar edhe albanologë si Edith Durham, Maximilian Lambertz dhe Robert Elsie.

Burimet: Robert Elsie, A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001); Edith Durham, High Albania (1909); Robert Elsie & Janice Mathie-Heck, Songs of the Frontier Warriors; «Ora (mythology)», Wikipedia; «Mitologjia shqiptare», Wikipedia; «Orët në Mitologjinë Shqiptare», dituri.wordpress.com.