Investimet e huaja direkte (IHD) konsiderohen motor i zhvillimit ekonomik. Por sa sukses ka pasur Kosova në tërheqjen e tyre? Të dhënat tregojnë një pasqyrë të përzier.
Vëllimi i IHD-ve
Sipas të dhënave të Bankës Qendrore të Kosovës, stoku i IHD-ve në fund të vitit 2024 ishte rreth 5.5 miliardë euro. Fluksi vjetor ka variuar:
- 2020: ~350 milionë euro
- 2021: ~450 milionë euro
- 2022: ~600 milionë euro
- 2023: ~520 milionë euro
- 2024: ~550 milionë euro (vlerësim)
Sektorët kryesorë
IHD-të në Kosovë janë të përqendruara në disa sektorë:
1. Pasuri të paluajtshme (~40%)
Diaspora ka investuar masivisht në ndërtim dhe pasuri të paluajtshme. Kjo është "investim i huaj" teknikisht, por jo prodhues në kuptimin tradicional.
2. Shërbime financiare (~15%)
Bankat e huaja (Raiffeisen, ProCredit, TEB) janë ndër investitorët më të mëdhenj.
3. Prodhim (~10%)
Fabrika të vogla dhe të mesme, kryesisht për tregun lokal dhe rajonal.
4. IT dhe shërbime (~8%)
Kompani që kanë hapur qendra zhvillimi në Prishtinë.
5. Tregtia (~7%)
Zinxhirë të shitjes me pakicë të huaj.
Origjina e investimeve
| Vendi | % e IHD-ve |
|---|---|
| Gjermani | ~20% |
| Zvicër | ~15% |
| Turqi | ~12% |
| Austri | ~10% |
| SHBA | ~8% |
| Të tjera | ~35% |
Krahasimi rajonal
Kosova qëndron prapa vendeve të rajonit në tërheqjen e IHD-ve:
- Serbia tërheq 3-4 miliardë euro/vit
- Shqipëria tërheq 1-1.5 miliardë euro/vit
- Maqedonia e Veriut ~500-700 milionë euro/vit
- Kosova ~450-600 milionë euro/vit
Pengesat kryesore
- Njohja e kufizuar ndërkombëtare
- Tregu i vogël (1.8 milionë banorë)
- Infrastruktura e pamjaftueshme
- Burokracia dhe korrupsioni
- Sistemi gjyqësor i ngadaltë
Burimet
- Banka Qendrore e Kosovës - Raportet e IHD-ve
- Agjencia e Promovimit të Investimeve (KIESA)
- UNCTAD - World Investment Report
