Kriza energjetike e vitit 2022 e bëri të qartë varësinë problematike të Europës nga burimet fosile. Për Ballkanin, situata është edhe më e rëndë - vende që varen nga importet e gazit apo nga termocentralet e vjetra me thëngjill. Por rajoni ka potencial të madh të pashfrytëzuar për energji të ripertëritshme.
Gjendja aktuale
Miksi energjetik i Ballkanit është problematik:
- Kosova: Mbi 90% e energjisë nga termocentralet me linjit - ndër më ndotësit në Europë
- Shqipëria: Pothuajse 100% hidroenergjie - por e varur nga reshjet, e cenueshme ndaj ndryshimeve klimatike
- Serbia: Dominim i thëngjillit, me varësi të rëndë nga gazi rus
- Mali i Zi: Hidroenergjie dhe import
- Maqedonia e Veriut: Kombinim thëngjilli dhe hidroenergjie
Potenciali
Energjia diellore: Ballkani ka nga 1,500 deri 2,000 orë diell në vit - më shumë se Gjermania që është lider në solar. Potenciali është i jashtëzakonshëm dhe kostoja e panelave ka rënë dramatikisht.
Energjia e erës: Brigjet e Adriatikut dhe zonat malore kanë erë të mjaftueshme. Projekte janë në faza të ndryshme në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni.
Hidroenergjia: Ende ka potencial të pashfrytëzuar, por projekte të mëdha janë kontestuese për arsye mjedisore. Fokusi duhet të jetë në centrale të vogla.
Pengesat
Infrastruktura e rrjetit: Rrjetet ekzistuese nuk janë të dizajnuara për burime të decentralizuara dhe të luhatshme.
Kuadri rregullator: Legjislacioni shpesh është i vonuar ose kontradikor. Burokracia për lejee decurajon investitorët.
Financimi: Projektet e mëdha kërkojnë kapital që vendet e rajonit e kanë të vështirë ta mobilizojnë.
Intereset e ngurta: Industria e thëngjillit punëson dhjetëra mijëra. Tranzicioni duhet të adresojë edhe dimensionin social.
Rruga përpara
Mbështetja e BE-së: Paketa "Green Deal" shtrihet edhe tek vendet kandidate. Miliona euro janë në dispozicion për projekte të gjelbra.
Investimet private: Kompani ndërkombëtare po shikojnë Ballkanin si treg premtues. Çmimet e ulëta të energjisë në rajon janë tërheqëse.
Bashkëpunimi rajonal: Projekti i Tregut të Energjisë të Ballkanit Perëndimor synon integrimin e rrjeteve dhe tregjeve.
Veprimi lokal: Panelet diellore në çati, komunitete energjetike, efiçenca energjetike - të gjitha këto mund të fillojnë pa pritur.
Konkluzion
Tranzicioni energjetik nuk është luksi - është domosdoshmëri. Për Ballkanin, ai ofron mundësi unike: zvogëlim i varësisë nga importet, krijim i vendeve të punës së gjelbër, përmirësim i cilësisë së ajrit dhe përparim drejt integrimit europian.
Pyetja nuk është "nëse", por "sa shpejt".
