Buxheti i Kosoves per vitin 2026, i miratuar ne dhjetor te vitit te kaluar, parashikon shpenzime rekord prej 3.2 miliarde eurosh. Kjo eshte nje rritje e konsiderueshme krahasuar me vitet e meparshme, dhe reflekton ambiciet e qeverise per te investuar ne infrastrukture, arsim, dhe shendetesi.
Ku shkojne parate?
Pjesa me e madhe e rritjes eshte e dedikuar per tri fusha kryesore:
Infrastruktura: Rreth 600 milione euro jane planifikuar per rruge, hekurudha, dhe infrastrukture energjetike. Kjo perfshine perfundimin e autostrades Prishtine-Gjilan, nisjen e punimeve per linjene e hekurudhes Prishtine-Hani i Elezit, dhe investime ne energji te riperteritshme.
Arsimi: Buxheti per arsimin rrite me 15%, me fokus ne rritjen e pagave te mesuesve, ndertimin e shkollave te reja, dhe dixhitalizimin e procesit arsimor. Kjo eshte nje lajm i mire, por mbetet pyetja nese rritja e buxhetit do te perkthehet ne rritje te cilesise.
Shendetesia: Investime te reja ne spitalin e ri te Prishtines, pajisje mjekesore, dhe nje program per terhequr mjeke nga diaspora. Shendetesia mbetet nje nga sektoret me problematike ne Kosove, ku qytetaret shpesh detyrohen te udhetojne jashte per trajtim.
Problemet strukturore
Megjithese ambiciet jane te lavderueshme, ka probleme serioze qe buxheti nuk i adreson:
Te hyrat: Kosova vazhdon te varete ne menyre te tepruar nga tatimet ne import dhe nga remitencat e diaspores. Baza tatimore mbetet e ngushte, ekonomia informale eshte e madhe, dhe mbledhja e tatimeve eshte e paefektshme. Pa reforma te thella fiskale, rritja e shpenzimeve eshte e paqendruesshme.
Papunesia: Megjithese ekonomia ka rritje nominale, papunesia - vecanerisht ne mesin e te rinjve - mbetet alarmante. Rreth 30% e popullates se re eshte e papune, dhe shume te rinj te arsimuar zgjedhin te emigrojne. Buxheti nuk ofron zgjidhje te qarta per kete problem.
Borxhi publik: Me rritjen e shpenzimeve, borxhi publik po afrohet ne kufijte ligjore. Kjo nuk eshte ende e rrezikshme, por tendenca eshte shqetesuese. Nese ekonomia ngadalesohet - per shkak te krizave globale apo faktoreve te brendshem - Kosova mund te gjejne veten ne nje situate te veshtire fiskale.
Cfare nevojitet?
Buxheti eshte nje mjet, jo nje qellim ne vetvete. Per te siguruar qe parate e qytetareve perdoren mire, Kosova ka nevoje per:
Reforma ne administraten publike - me pak burokraci, me shume eficience. Luften kunder ekonomise informale - jo vetem me gjoba, por me stimuj per formalizim. Investime strategjike ne sektoret qe krijojne pune - teknologjia, bujqesia, turizmi. Transparence ne shpenzime publike - cdo euro duhet te gjurmohet dhe llogaritet.
Buxheti 2026 mund te jete fillimi i nje transformimi ekonomik, ose thjesht nje tjeter vit shpenzimesh te rritura pa rezultat. Zgjedhja eshte ne duart e qeverise - dhe ne sy te qytetareve qe presin llogaridhenie.
